विवाह नोंदणी (Marriage Certificate) ऑनलाईन कशी करावी? आवश्यक कागदपत्रे आणि साक्षीदार
भारतात लग्न झाल्यानंतर
कायद्यानुसार विवाहाची नोंदणी करणे आणि मॅरेज सर्टिफिकेट (Marriage Certificate) मिळवणे अत्यंत महत्त्वाचे
आहे. पासपोर्ट काढणे, बँक खात्यात नाव बदलणे, संयुक्त मालमत्ता (Joint
Property) खरेदी
करणे किंवा परदेशाचा व्हिसा मिळवणे, या सर्व कामांसाठी हे
प्रमाणपत्र एक महत्त्वाचा कायदेशीर पुरावा ठरते.
हा ब्लॉग पोस्टसाठीचा एक
सविस्तर मार्गदर्शक आहे, ज्याच्या मदतीने तुमचे
वाचक घरबसल्या ऑनलाईन अर्ज करण्याची सोपी प्रोसेस समजून घेऊ शकतील.
1. विवाह नोंदणीचे दोन मुख्य कायदे
भारतात विवाह नोंदणी
मुख्यत्वे दोन कायद्यांतर्गत केली जाते:
1.
हिंदू विवाह कायदा, १९५५ (Hindu Marriage Act): जर पती आणि पत्नी दोघेही हिंदू,
बौद्ध, जैन किंवा शिख धर्माचे असतील, तर या कायद्यांतर्गत
नोंदणी होते. (यामध्ये लग्न झाल्यानंतर नोंदणी केली जाते).
2.
विशेष विवाह कायदा, १९५४ (Special Marriage Act): जर पती-पत्नी वेगवेगळ्या धर्माचे असतील किंवा त्यांना कोर्ट मॅरेज
करायचे असेल, तर या कायद्यांतर्गत
नोंदणी होते. (यामध्ये ३० दिवस आधी नोटीस द्यावी लागते).
2. आवश्यक कागदपत्रे (Documents
Checklist)
अर्ज करण्यापूर्वी पती
आणि पत्नी या दोघांचेही खालील कागदपत्रे स्कॅन करून किंवा स्पष्ट फोटो काढून तयार
ठेवावेत:
·
वयाचा पुरावा (Age Proof): जन्माचा दाखला (Birth Certificate) किंवा १० वीचे टीसी/बोर्ड सर्टिफिकेट (LC). (लग्नासाठी मुलाचे वय २१ वर्षे
आणि मुलीचे वय १८ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक आहे).
·
रहिवासी पुरावा (Address Proof): आधार कार्ड, पासपोर्ट, मतदार ओळखपत्र किंवा लाईट
बिल.
·
लग्नाचा पुरावा (Marriage Proof):
o लग्नाची पत्रिका (Wedding Invitation Card).
o लग्न झालेल्या ठिकाणचे
(हॉल किंवा मंदिर) प्रमाणपत्र किंवा पावती.
o लग्नाचे २ फोटो
(ज्यामध्ये पती-पत्नी हार घालताना किंवा सप्तपदी करताना स्पष्ट दिसत असतील).
·
फोटो: पती आणि पत्नीचे स्वतंत्र पासपोर्ट साईझ फोटो आणि एक जोडपे (Joint Photo) फोटो.
·
घटस्फोटित किंवा विधवा/विधुर
असल्यास: पहिल्या पती/पत्नीचा
मृत्यू दाखला किंवा कोर्टाचा घटस्फोटाचा आदेश (Decree).
3. साक्षीदारांविषयी महत्त्वाचे नियम (Witness Requirements)
विवाह नोंदणीसाठी ३ साक्षीदार (Witnesses) असणे अनिवार्य आहे.
साक्षीदारांविषयी खालील गोष्टी लक्षात ठेवा:
·
कोण असावे?: साक्षीदार हे तुमचे
नातेवाईक, मित्र किंवा शेजारी असू
शकतात. ज्या व्यक्ती लग्नाला उपस्थित होत्या, त्यांना प्राधान्य दिले
जाते.
·
वय: सर्व साक्षीदारांचे वय १८ वर्षांपेक्षा जास्त असावे.
·
कागदपत्रे: प्रत्येक साक्षीदाराचे
आधार कार्ड आणि पॅन कार्ड (किंवा मतदार ओळखपत्र) आवश्यक असते.
·
उपस्थिती: ऑनलाईन अर्ज करताना फक्त त्यांची माहिती भरावी लागते, परंतु जेव्हा तुम्ही कागदपत्रे पडताळणीसाठी विवाह निबंधक (Marriage Registrar) ऑफिसला जाता, तेव्हा या तिन्ही साक्षीदारांना प्रत्यक्ष उपस्थित राहावे लागते.
4. ऑनलाईन अर्ज करण्याची Step-by-Step
प्रोसेस
(महाराष्ट्रासाठी)
महाराष्ट्रात विवाह
नोंदणी ही नोंदणी व मुद्रांक विभाग (Registration and Stamps Department) मार्फत केली जाते.
पायरी १: अधिकृत वेबसाईटला भेट
द्या
सर्वात आधी महाराष्ट्र
सरकारच्या अधिकृत
पायरी २: 'Marriage Registration' पर्याय निवडा
पोर्टलवर लॉगिन केल्यानंतर 'Online
Services' मध्ये जाऊन 'Marriage
Registration' या पर्यायावर क्लिक करा.
पायरी ३: वैयक्तिक माहिती भरा
तुमच्या समोर एक सविस्तर
फॉर्म उघडेल. त्यात खालील माहिती अचूक भरा:
·
पतीची माहिती (Groom Details): पूर्ण नाव, लग्नाआधीचा व नंतरचा पत्ता, जन्मतारीख, धर्म इ.
·
पत्नीची माहिती (Bride Details): लग्नाआधीचे नाव, लग्नानंतरचे नवीन नाव (बदलले असल्यास), पत्ता, जन्मतारीख इ.
·
लग्नाचा तपशील: लग्न झाल्याची तारीख, वेळ, आणि हॉल/मंदिराचा पूर्ण पत्ता.
पायरी ४: साक्षीदारांची माहिती
भरा
फॉर्मच्या पुढील भागात
तिन्ही साक्षीदारांचे पूर्ण नाव, पत्ता, मोबाईल नंबर आणि आधार कार्ड नंबर नोंदवा.
पायरी ५: कागदपत्रे अपलोड करा
वर नमूद केलेले
पती-पत्नीचे वयाचे पुरावे, रहिवासी पुरावे, लग्नाची पत्रिका, फोटो आणि साक्षीदारांची
ओळखपत्रे विहित साईझमध्ये (PDF किंवा JPEG फॉरमॅट) अपलोड करा.
पायरी ६: सरकारी फी भरा आणि
अपॉइंटमेंट घ्या
·
सर्व माहिती भरून झाल्यावर ऑनलाईन पद्धतीने (UPI, नेट बँकिंग किंवा कार्ड) नाममात्र सरकारी फी भरा.
·
फी भरल्यानंतर तुम्हाला जवळच्या विवाह निबंधक (Marriage Registrar Officer / Ward Office) कार्यालयाची अपॉइंटमेंट (तारीख आणि वेळ) निवडावी लागेल.
पायरी ७: रजिस्ट्रार ऑफिसला भेट
द्या
निवडलेल्या तारखेला पती, पत्नी आणि तिन्ही साक्षीदारांनी मूळ कागदपत्रांसह (Original Documents) आणि ऑनलाईन अर्जाच्या
प्रिंटआऊटसह कार्यालयात उपस्थित राहावे. तिथे तुमचे अंगठे (Biometrics) आणि स्वाक्षऱ्या घेतल्या जातील.
5. मॅरेज सर्टिफिकेट कधी आणि कसे मिळते?
सर्व कागदपत्रे आणि
प्रत्यक्ष पडताळणी योग्य असल्यास, निबंधक कार्यालयाकडून त्याच दिवशी किंवा साधारण ७ ते
१५ दिवसांच्या आत डिजिटल स्वाक्षरी असलेले
विवाह प्रमाणपत्र जारी केले जाते. हे प्रमाणपत्र तुम्ही ऑनलाईन डाऊनलोड करू शकता
किंवा ऑफिसमधून प्रत्यक्ष गोळा करू शकता.
💡 महत्त्वाची टीप: लग्न झाल्यापासून ९० दिवसांच्या (३ महिने) आत विवाह नोंदणी करणे अधिक सोपे जाते. त्यानंतर नोंदणी केल्यास किरकोळ
दंड किंवा अतिरिक्त कायदेशीर प्रक्रिया (उदा. विलंबाचे प्रतिज्ञापत्र) करावी लागू
शकते.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा