भारत सरकार मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती योजना - अनुसूचित जमाती

महाराष्ट्रातील आदिवासी विकास विभागातर्फे अनुसूचित जमातीच्या (ST) विद्यार्थ्यांसाठी राबवल्या जाणाऱ्या "भारत सरकार मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती योजना - अनुसूचित जमाती" (Government of India Post-Matric Scholarship for ST Students) या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. योजनेचे नाव व मुख्य उद्दिष्ट

योजनेचे नाव: भारत सरकार मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती (अनुसूचित जमाती) (GOI Post-Matric Scholarship for ST Students).

उद्दिष्ट: मान्यताप्राप्त संस्थांमध्ये १० वी नंतरचे (मॅट्रिकोत्तर) शिक्षण घेणाऱ्या अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना आर्थिक सहाय्य प्रदान करणे. विद्यार्थ्यांना शिक्षण शुल्क, परीक्षा शुल्क आणि दरमहा निर्वाह भत्ता देऊन शिक्षणातील आर्थिक अडसर दूर करणे हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे.

सेवा कालावधी (प्रक्रिया वेळ): १५ कामाचे दिवस.

२. मुख्य आर्थिक लाभ (Benefits)

या योजनेअंतर्गत शिक्षण शुल्क व परीक्षा शुल्काव्यतिरिक्त खालीलप्रमाणे विविध भत्ते दिले जातात:

अ) मासिक निर्वाह भत्ता (Maintenance Allowance):

अभ्यासक्रमाच्या गटानुसार (Group 1 to 4) दरमहा मिळणारा भत्ता (वसतिगृहवासी / डे-स्कॉलर):

अभ्यासक्रम गट	वसतिगृहवासी विद्यार्थी (Hostellers - प्रति महिना)	डे-स्कॉलर विद्यार्थी (Day Scholars - प्रति महिना)
गट १ (उदा. वैद्यकीय, अभियांत्रिकी, व्यवस्थापन इ.)	₹ १,२००/-	₹ ५५०/-
गट २ (उदा. व्यावसायिक पदविका, नर्सिंग, औषधनिर्माणशास्त्र इ.)	₹ ८२०/-	₹ ५३०/-
गट ३ (उदा. पदवी व पदव्युत्तर कला, विज्ञान, वाणिज्य इ.)	₹ ५७०/-	₹ ३००/-
गट ४ (११ वी, १२ वी व इतर व्यावसायिक/तांत्रिक अभ्यासक्रम)	₹ ३८०/-	₹ २३०/-

ब) दिव्यांग / विशेष गरजा असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी अतिरिक्त भत्ते:

वाचक भत्ता (Reader Allowance - अंध विद्यार्थ्यांसाठी दरमहा):

गट १ व २: ₹ २४०/-

गट ३: ₹ २००/-

गट ४: ₹ १६०/-

दिव्यांग भत्ता: ₹ १६०/- प्रति महिना

विशेष वेतन / अतिरिक्त भत्ता: ₹ १६०/- प्रति महिना

मतिमंद विद्यार्थ्यांसाठी अतिरिक्त प्रशिक्षण भत्ता: ₹ २४०/- प्रति महिना

क) इतर अतिरिक्त भत्ते व सवलती:

अभ्यासदौरा खर्च (Study Tour Allowance): ₹ १,६००/- प्रति वर्ष (अभ्यासक्रमात अनिवार्य असल्यास).

प्रबंध टंकलेखन व छपाई खर्च (Thesis Typing/Printing): ₹ १,६००/- (एम.फिल / पीएचडी किंवा संबंधित पदव्युत्तर संशोधनासाठी).

पुस्तक अनुदान (Book Grant): ₹ १,२००/- प्रति वर्ष (व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी).

३. पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

प्रवर्ग: ही योजना केवळ अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठीच लागू आहे.

उत्पन्न मर्यादा: पालकांचे कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ₹ २,५०,०००/- (अडीच लाख) किंवा त्यापेक्षा कमी असावे.

किमान शैक्षणिक पात्रता: विद्यार्थी किमान १० वी (SSC) उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे.

अपत्य मर्यादा / अर्ज निर्बंध: जर विद्यार्थ्यांनी चुकीची माहिती भरली किंवा सलग २ वर्षे नापास/खंड पडला, तर पुढील २ वर्षांसाठी अर्ज भरण्यास परवानगी दिली जाणार नाही.

४. नूतनीकरण धोरण (Renewal Policy)

शिष्यवृत्तीच्या नूतनीकरणासाठी (Renewal) विद्यार्थ्यांनी दरवर्षी महाडीबीटी पोर्टलवरून पुन्हा अर्ज (Renewal Application) सादर करणे बंधनकारक आहे.

विद्यार्थ्यांनी मागील वर्षाची परीक्षा उत्तीर्ण केलेली असावी.

जर विद्यार्थी कोणत्याही वर्षात नापास (Fail) झाला, तर त्याला त्या विशिष्ट वर्षासाठी शिष्यवृत्तीचा लाभ दिला जात नाही.

५. आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)

1. जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate): सक्षम प्राधिकरणाने दिलेले ST प्रवर्गाचे प्रमाणपत्र.
2. जातीचे वैधता प्रमाणपत्र (Caste Validity Certificate): व्यावसायिक अभ्यासक्रमांमध्ये (Professional Courses) प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी अनिवार्य.
3. उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate): तहसीलदारांनी दिलेला चालू आर्थिक वर्षासाठीचा कौटुंबिक उत्पन्न दाखला (₹२.५० लाखांपर्यंत).
4. मागील वर्षाचे गुणपत्रक (Previous Year's Marksheet): उत्तीर्ण परीक्षेची गुणपत्रिका.
5. रहिवासी दाखला (Domicile Certificate): महाराष्ट्र राज्याचा अधिवास दाखला.
6. बोनाफाईड प्रमाणपत्र व चालू वर्षाची शुल्क पावती.
7. दिव्यांग प्रमाणपत्र (लागू असल्यास): अंध/अपंगत्व असलेले प्रमाणपत्र (विशेष भत्त्यासाठी).

६. अर्ज कसा करावा?

पात्र विद्यार्थ्यांनी महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर (mahadbt.maharashtra.gov.in) Tribal Development Department (आदिवासी विकास विभाग) अंतर्गत ऑनलाईन अर्ज भरावा.

व्यावसायिक शिक्षण निर्वाह भत्ता योजना

महाराष्ट्रातील आदिवासी विकास विभागातर्फे अनुसूचित जमातीच्या (ST) विद्यार्थ्यांसाठी राबवल्या जाणाऱ्या "व्यावसायिक शिक्षण निर्वाह भत्ता योजना" (Vocational Education Maintenance Allowance) या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. योजनेचे नाव व मुख्य उद्दिष्ट

योजनेचे नाव: व्यावसायिक शिक्षण निर्वाह भत्ता योजना (Vocational Education Maintenance Allowance)

उद्दिष्ट: मान्यताप्राप्त संस्थांमध्ये व्यावसायिक शिक्षण घेणाऱ्या अनुसूचित जमातीच्या (ST) विद्यार्थ्यांना राहण्याचा आणि इतर निर्वाह खर्च भागवण्यासाठी आर्थिक सहाय्य (Maintenance Allowance) प्रदान करणे.

सेवा कालावधी (प्रक्रिया वेळ): ३० कामाचे दिवस.

२. मुख्य लाभ व निर्वाह भत्ता रचना (Benefits & Maintenance Allowance)

विद्यार्थ्याच्या अभ्यासक्रमाच्या कालावधीनुसार आणि तो वसतिगृहात राहतो (Hosteller) की डे-स्कॉलर (Day Scholar) आहे, यानुसार वार्षिक भत्ता खालीलप्रमाणे दिला जातो:

अभ्यासक्रमाचा कालावधी	वसतिगृहवासी विद्यार्थी (Hostellers - प्रति वर्ष)	बाह्य विद्यार्थी / डे-स्कॉलर (Day Scholars - प्रति वर्ष)
४ ते ५ वर्षांचे अभ्यासक्रम	₹ ७,०००/-	₹ १०,०००/-
२ ते ३ वर्षांचे अभ्यासक्रम	₹ ५,००,०००/- (₹ ५,०००/-)	₹ ७,०००/-
२ वर्षे किंवा त्यापेक्षा कमी कालावधी	₹ ५,०००/-	₹ ५,०००/-

३. पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

प्रवर्ग: अर्जदार विद्यार्थी अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील असणे आवश्यक आहे.

रहिवास: विद्यार्थी महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा आणि त्याच्याकडे वैध अधिवास दाखला (Domicile Certificate) असावा.

उत्पन्न मर्यादा: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹२.५० लाखांपेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे. (या मर्यादेपेक्षा कमी उत्पन्न असलेले विद्यार्थी 'भारत सरकार मॅट्रिकनंतरच्या शिष्यवृत्तीसाठी' पात्र ठरतात).

शैक्षणिक पात्रता: विद्यार्थ्याने मान्यताप्राप्त बोर्ड किंवा विद्यापीठातून १० वी (SSC), १२ वी (HSC) किंवा समकक्षाची परीक्षा उत्तीर्ण केलेली असावी.

प्रवेश प्रक्रिया: महाविद्यालयात प्रवेश केवळ CAP (Centralized Admission Process) फेऱ्यांमधूनच घेतलेला असावा.

जात वैधता: व्यवसायिक अभ्यासक्रमाच्या प्रवेशाच्या वेळी जात वैधता प्रमाणपत्र (Caste Validity Certificate) सादर करणे बंधनकारक आहे.

नोकरी करणारे विद्यार्थी: नोकरी करणारे विद्यार्थी केवळ तेव्हाच पात्र ठरतील जेव्हा त्यांना संपूर्ण अभ्यासक्रमासाठी अधिकृत अभ्यास रजा (Study Leave) मंजूर झालेली असेल.

इतर लाभ नसावा: विद्यार्थी त्याच कालावधीत इतर कोणतीही शिष्यवृत्ती किंवा शासकीय शुल्क परतफेड योजनेचा लाभ घेत असावा कामा नये.

GOI शिष्यवृत्ती: विद्यार्थी भारत सरकार (GOI) शिष्यवृत्तीचा लाभार्थी असणे आवश्यक आहे.

४. नूतनीकरण धोरण (Renewal Policy)

शिष्यवृत्तीच्या नूतनीकरणासाठी विद्यार्थ्याने मागील वर्षाची परीक्षा उत्तीर्ण करणे अनिवार्य आहे.

जर विद्यार्थी कोणत्याही वर्षात नापास (Fail) झाला, तर त्याला त्या विशिष्ट वर्षासाठी निर्वाह भत्ता दिला जाणार नाही.

५. आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)

1. जात प्रमाणपत्र (Caste Certificate)
2. उत्पन्नाचे प्रमाणपत्र (Income Certificate)
3. मागील वर्षाचे गुणपत्रक (Previous Year's Marksheet)
4. जातीच्या वैधतेचे प्रमाणपत्र (Caste Validity Certificate)
5. घोषणापत्र: महाविद्यालयाचे प्राचार्य / वसतिगृह अधीक्षक यांचे घोषणापत्र (Declaration by Principal/Superintendent).
6. बोनाफाईड प्रमाणपत्र व चालू वर्षाची शुल्क पावती.

Post-Matric Scholarship for ST Students

महाराष्ट्रातील आदिवासी विकास विभागातर्फे अनुसूचित जमातीच्या (ST) विद्यार्थ्यांसाठी राबवल्या जाणाऱ्या "मॅट्रिकनंतरची शिष्यवृत्ती योजना - अनुसूचित जमाती" (Post-Matric Scholarship for ST Students) या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. योजनेचे नाव व मुख्य उद्दिष्ट

योजनेचे नाव: मॅट्रिकनंतरची शिक्षण घेणाऱ्या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना (Post-Matric Scholarship to ST Students).

उद्दिष्ट: मॅट्रिकनंतरचे (१० वी नंतरचे) उच्च शिक्षण घेणाऱ्या अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना आर्थिक सहाय्य प्रदान करणे. विद्यार्थ्यांवरील शिक्षणाचा आर्थिक भार कमी करणे आणि त्यांच्या शिक्षणात सातत्य राखणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

सेवा कालावधी (प्रक्रिया वेळ): १५ कामाचे दिवस.

२. मुख्य लाभ (Benefits)

मान्यताप्राप्त महाविद्यालयीन शुल्क संरचनेनुसार (College Fee Structure) शिक्षण शुल्क (Tuition Fee) आणि परीक्षा शुल्क (Exam Fee) ची पूर्ण रक्कम परतफेड किंवा लाभ दिला जातो.

३. पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

प्रवर्ग: ही योजना केवळ अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठीच लागू आहे.

उत्पन्न मर्यादा: विद्यार्थ्यांच्या पालकांची कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न मर्यादा ₹२,५०,०००/- पेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे (किंवा भारत सरकार शिष्यवृत्तीच्या नियमांनुसार लागू असणारी उच्च उत्पन्न मर्यादा).

शैक्षणिक प्रगती व उत्तीर्ण होणे:

अर्जदार विद्यार्थ्याने मागील वर्षाची परीक्षा उत्तीर्ण केलेली असणे बंधनकारक आहे.

जर विद्यार्थी कोणत्याही शैक्षणिक वर्षात नापास (Fail) झाला, तर त्याला त्या विशिष्ट वर्षासाठी शिष्यवृत्तीचा लाभ दिला जात नाही.

४. नूतनीकरण धोरण (Renewal Policy)

शिष्यवृत्तीच्या नूतनीकरणासाठी (Renewal) विद्यार्थ्याने मागील वर्षाची परीक्षा उत्तीर्ण करणे अनिवार्य आहे.

जर विद्यार्थी संबंधित वर्षात नापास झाला असेल, तर त्या वर्षासाठी नूतनीकरण किंवा शिष्यवृत्ती अदा केली जाणार नाही.

५. आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)

1. जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate): सक्षम प्राधिकरणाने दिलेले ST प्रवर्गाचे प्रमाणपत्र.
2. जात वैधता प्रमाणपत्र (Caste Validity Certificate): अनिवार्य कागदपत्र.
3. मागील वर्षाची गुणपत्रिका (Previous Year's Marksheet): मागील परीक्षेत उत्तीर्ण असल्याचे दाखवणारी गुणपत्रिका.
4. उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate): सक्षम अधिकाऱ्याने दिलेला कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्नाचा दाखला.
5. रहिवासी दाखला (Domicile Certificate): महाराष्ट्राचा अधिवास दाखला.
6. बोनाफाईड प्रमाणपत्र व चालू वर्षाची शुल्क पावती: महाविद्यालयाचा प्रवेश पुरावा.

६. अर्ज कसा करावा?

पात्र विद्यार्थ्यांना महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवरून (mahadbt.maharashtra.gov.in) आदिवासी विकास विभागांतर्गत (Tribal Development Department) या योजनेसाठी ऑनलाईन अर्ज सादर करावा लागतो.

अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी व्यावसायिक प्रशिक्षण शुल्काची परतफेड

महाराष्ट्रातील आदिवासी विकास विभागातर्फे अनुसूचित जमातीच्या (ST) विद्यार्थ्यांसाठी राबवल्या जाणाऱ्या "अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी व्यावसायिक प्रशिक्षण शुल्काची परतफेड" (Vocational Training Fee Reimbursement for ST Students) या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. योजनेचे नाव व मुख्य उद्दिष्ट

योजनेचे नाव: अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी व्यावसायिक प्रशिक्षण शुल्काची परतफेड योजना.

उद्दिष्ट: अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना कौशल्यपूर्ण शिक्षण (Skill-based Education) सहज घेता यावे आणि त्यांची रोजगारक्षमता वाढावी म्हणून मान्यताप्राप्त संस्थांमधील व्यावसायिक प्रशिक्षणाचे शुल्क परत (Reimburse) करणे.

सेवा कालावधी (प्रक्रिया वेळ): ३० कामाचे दिवस.

२. मुख्य आर्थिक लाभ (Benefits)

१० वी उत्तीर्ण (SSC Pass) व कौटुंबिक उत्पन्न ₹२,५०,०००/- पर्यंत: भारत सरकार शिष्यवृत्ती नियमांनुसार (As Per GOI Scholarship) लाभ दिला जातो.

१० वी उत्तीर्ण (SSC Pass) व कौटुंबिक उत्पन्न ₹२,५०,००१/- ते ₹८,००,०००/- पर्यंत: व्यावसायिक अभ्यासक्रमाच्या कोर्स फीची १००% परतफेड केली जाते.

१० वी अनुत्तीर्ण (SSC Fail) व कौटुंबिक उत्पन्न ₹८,००,०००/- पर्यंत: व्यावसायिक अभ्यासक्रमाच्या कोर्स फीची १००% परतफेड केली जाते.

३. पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

प्रवर्ग व वैधता: अर्जदार अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील असावा आणि त्याच्याकडे जातीचे वैधता प्रमाणपत्र (Caste Validity Certificate) असणे अनिवार्य आहे.

शैक्षणिक पात्रता: विद्यार्थी १० वी उत्तीर्ण किंवा अनुत्तीर्ण असावा.

उत्पन्न मर्यादा: पालकांचे (आई + वडील दोन्ही मिळून) एकूण कौटुंबिक उत्पन्न नियमांनुसार असणे आवश्यक आहे.

प्रवेश प्रक्रिया:

शासकीय किंवा खाजगी कौशल्य विकास संस्थांमध्ये PPP (Public-Private Partnership) योजनेअंतर्गत किंवा मध्यवर्ती ऑनलाईन प्रवेश प्रक्रियेद्वारे (Centralized Online Admission Process) प्रवेश घेतलेला असावा.

अभ्यासक्रम DGT (New Delhi) किंवा MSCVT मान्यताप्राप्त असावा.

मॅनेजमेंट कोट्यातून (Management Quota) घेतलेल्या प्रवेशासाठी कोणतीही फी परतफेड मिळणार नाही.

रहिवास: विद्यार्थी महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी (Domicile) असावा.

इतर योजनेचा लाभ नसावा: विद्यार्थ्यांनी पूर्वी कोणत्याही शासकीय/खाजगी ITI मधून अथवा केंद्र/राज्य शासन/स्थानिक स्वराज्य संस्था/कंपनी प्रायोजित training चा लाभ घेतलेला नसावा.

अपत्यांची मर्यादा: एका कुटुंबातील फक्त २ अपत्यांनाच या योजनेचा लाभ मिळेल.

उपस्थिती व परीक्षेची अट:

नियमांनुसार नियमित उपस्थिती असणे बंधनकारक आहे.

विद्यार्थ्यांनी प्रत्येक सत्र/वार्षिक परीक्षेस बसणे आवश्यक आहे. परीक्षा न दिल्यास विशेष प्रसंगी प्रकल्प अधिकारी (एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प) यांची शिफारस/प्रमाणपत्र आवश्यक असेल.

गैरवर्तन, शैक्षणिक वर्षात नापास होणे किंवा अपुरी उपस्थिती यामुळे शैक्षणिक प्रगती समाधानकारक नसल्यास विद्यार्थी फी परतफेडीसाठी अपात्र ठरेल.

४. आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)

1. आधार कार्ड
2. रेशन कार्ड (Ration Card)
3. १० वी / १२ वी ची गुणपत्रिका (Mark sheet SSC / HSC)
4. शाळा सोडल्याचा मूळ दाखला (Original Leaving Certificate / TC) - अनिवार्य
5. जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate) व जात वैधता प्रमाणपत्र (Caste Validity Certificate)
6. सक्षम प्राधिकरणाचा उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate)
7. महाराष्ट्र राज्याचा अधिवास दाखला (Domicile Certificate)
8. नूतनीकरणासाठी: मागील वर्षाची गुणपत्रिका (Previous year mark sheet)

५. नूतनीकरण धोरण (Renewal Policy)

विद्यार्थ्याने पुढील शैक्षणिक वर्षात नियमित प्रवेश (On Roll) घेतलेला असणे आवश्यक आहे.

DGT च्या नियमांनुसार आवश्यक उपस्थिती पूर्ण असणे बंधनकारक आहे.

६. अर्ज कसा करावा?

विद्यार्थ्यांनी महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर (mahadbt.maharashtra.gov.in) स्वतःच्या नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून ऑनलाईन अर्ज सादर करावा.

राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना - SEBC (तंत्रशिक्षण)

राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना - SEBC (तंत्रशिक्षण)

महाराष्ट्रातील तंत्रशिक्षण संचालनालयातर्फे (DTE) सामाजिक आणि शैक्षणिकदृष्ट्या मागास (SEBC) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी राबवल्या जाणाऱ्या "राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना - SEBC (तंत्रशिक्षण)" या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. योजनेचे नाव व मुख्य उद्दिष्ट

योजनेचे नाव: राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना - SEBC (तंत्रशिक्षण)

उद्दिष्ट: SEBC प्रवर्गातील पात्र विद्यार्थ्यांना तंत्रज्ञान व व्यावसायिक (Diploma, Degree, Postgraduate) अभ्यासक्रमांचे शिक्षण घेताना आर्थिक अडचण येऊ नये म्हणून शिक्षण शुल्क आणि परीक्षा शुल्कामध्ये सवलत देणे.

सेवा कालावधी (प्रक्रिया वेळ): ३० कामाचे दिवस.

२. मुख्य फायदे व सवलती (Benefits Structure)

वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹८ लाखांपर्यंत असल्यास व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी मिळणारी सवलत:

विद्यार्थी (लिंग)	शिक्षण शुल्क सवलत (Tuition Fee)	परीक्षा शुल्क सवलत (Exam Fee)	इतर शुल्क (Other Fee)	विकास शुल्क (Development Fee)
महिला (Female)	१००%	१००%	०%	०%
पुरुष (Male)	५०%	५०%	०%	०%

३. पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

(शासन निर्णय दिनांक ०७ ऑक्टोबर २०१७, ०१ मार्च २०१८, ३१ मार्च २०१८, ११ जुलै २०१९, ०८ जुलै २०२४ आणि सामान्य प्रशासन विभाग G.R. २९ जानेवारी २०२५ नुसार)

प्रवर्ग व उत्पन्न: अर्जदार सामाजिक आणि शैक्षणिकदृष्ट्या मागास (SEBC) प्रवर्गातील असावा. पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाख किंवा त्यापेक्षा कमी असावे.

राष्ट्रीयत्व व रहिवास: विद्यार्थी भारताचा नागरिक आणि महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी (Domicile) असणे अनिवार्य आहे.

केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रिया (CAP): विद्यार्थ्याने महाराष्ट्र शासनाच्या केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेद्वारे (CAP) व्यावसायिक पदविका, पदवी किंवा पदव्युत्तर अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतलेला असावा.

अपात्र संस्था: डीम्ड युनिव्हर्सिटी (Deemed to be University) आणि खाजगी विद्यापीठांमध्ये (Private University) शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना ही योजना लागू नाही.

इतर योजनेचा लाभ नसावा: अर्जदाराने इतर कोणत्याही शिष्यवृत्ती किंवा विद्यावेतना (Stipend) चा लाभ घेतलेला नसावा.

अपत्यांची मर्यादा: एका कुटुंबातील फक्त पहिल्या दोन अपत्यांनाच या योजनेचा लाभ अनुज्ञेय आहे.

उपस्थिती: मागील सत्रामध्ये/वर्षात किमान ५०% उपस्थिती असणे आवश्यक आहे (प्रथम वर्षात नवीन प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना सूट).

शैक्षणिक खंड (Gap Limit): अभ्यासक्रम कालावधी दरम्यान २ किंवा २ पेक्षा जास्त वर्षांचा शैक्षणिक खंड (Gap) नसावा.

नूतनीकरण पात्रता: नूतनीकरणासाठी विद्यार्थी पुढील शैक्षणिक वर्षात नियमित (On Roll) प्रवेशित असावा.

४. आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)नवीन अर्जासाठी (Fresh Application):

1. जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate): SEBC प्रवर्गाचे प्रमाणपत्र.
2. नॉन-क्रिमीलेअर प्रमाणपत्र (Non-Creamy Layer Certificate): चालू वर्षासाठी वैध असलेले प्रमाणपत्र.
3. गुणपत्रिका: १० वी (SSC) आणि त्यापुढील सर्व परीक्षांची गुणपत्रके.
4. रहिवासी दाखला (Domicile Certificate): महाराष्ट्र राज्याचा अधिवास दाखला.
5. CAP वाटप पत्र: केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेद्वारे प्रवेश घेतल्याचा पुरावा (CAP Allotment Letter).
6. अपत्यांचे स्वयंघोषणापत्र: कुटुंबातील चालू वर्षात २ पेक्षा जास्त लाभार्थी नाहीत याबद्दलचे हमीपत्र.
7. नूतनीकरणासाठी (Renewal Application):
8. मागील वर्षाची गुणपत्रिका (Previous Year Marksheet).
9. नॉन-क्रिमीलेअर प्रमाणपत्र (Non-Creamy Layer Certificate).

५. नूतनीकरण धोरण (Renewal Policy)

पुढील वर्षाच्या शिष्यवृत्तीसाठी विद्यार्थ्यांनी महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवरून मागील वर्षाची उत्तीर्ण गुणपत्रिका आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करून नूतनीकरण (Renewal) अर्ज भरणे आवश्यक आहे.

६. प्रशासकीय प्राधिकरण व तक्रार निवारण (Authority & Grievances)

1. मान्यता देणारे प्राधिकरण (Approving Authority): सहसंचालक, प्रादेशिक कार्यालय (Joint Director, Regional Office - DTE).
2. तक्रार निवारण अधिकारी (Grievance Redressal Officer): संचालक, तंत्रशिक्षण संचालनालय, मुंबई (Director, Directorate of Technical Education, Mumbai).

७. अर्ज कसा करावा?

विद्यार्थ्यांनी महाडीबीटी (MahaDBT) च्या अधिकृत पोर्टलवर (mahadbt.maharashtra.gov.in) स्वतःच्या नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून ऑनलाईन अर्ज सादर करावा.

डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना - SEBC (तंत्रशिक्षण)

"डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना - SEBC (तंत्रशिक्षण)

महाराष्ट्रातील तंत्रशिक्षण संचलनालयातर्फे (DTE) सामाजिक आणि शैक्षणिकदृष्ट्या मागास (SEBC) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी राबवल्या जाणाऱ्या "डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना - SEBC (तंत्रशिक्षण)" या योजनेची संपूर्ण व सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. योजनेचे नाव व मुख्य उद्दिष्ट

योजनेचे नाव: डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना - SEBC (तंत्रशिक्षण)

उद्दिष्ट: SEBC प्रवर्गातील जे विद्यार्थी आपल्या मूळ गावापासून दूर राहून तंत्रज्ञान व व्यावसायिक अभ्यासक्रमांचे (पदविका/पदवी/व्युत्तर पदवी) शिक्षण घेत आहेत, त्यांना राहण्याचा, जेवणाचा व दैनंदिन निर्वाह खर्च भागवण्यासाठी आर्थिक सहाय्य प्रदान करणे.

सेवा कालावधी (प्रक्रिया वेळ): ४५ कामाचे दिवस.

२. कोट्याचे स्वरूप (Quota Distribution)

क्र.	प्रवर्गाचा प्रकार / पात्रता	कोटा (Districts Quota)
१	SEBC प्रवर्गातील विद्यार्थी ज्यांचे पालक अल्पभूधारक शेतकरी किंवा नोंदणीकृत मजूर आहेत.	सर्व पात्र विद्यार्थी
२	SEBC प्रवर्गातील विद्यार्थी (वार्षिक कुटुंब उत्पन्न ₹१ लाखांपर्यंत).	सर्व पात्र विद्यार्थी
३	SEBC प्रवर्गातील विद्यार्थी (वार्षिक कुटुंब उत्पन्न ₹१ लाख ते ₹८ लाखांपर्यंत).	सर्व व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी प्रत्येक जिल्ह्याकरिता ५० limit/जागांचा कोटा (सर्वसाधारण व SEBC एकत्रित).

३. मुख्य आर्थिक लाभ (Benefits & Allowance Matrix)
अभ्यासक्रमाचे ठिकाण/शहरानुसार विद्यार्थ्यांना मिळणारा वार्षिक भत्ता खालीलप्रमाणे आहे:

भत्त्याचा प्रकार	मुंबई, ठाणे, नवी मुंबई, पुणे, पिंपरी-चिंचवड आणि नागपूर	इतर महसुली विभागीय मुख्यालये व 'क' वर्ग महानगरपालिका	इतर जिल्हा ठिकाणे	तालुका पातळीवरील ठिकाणे
भोजन भत्ता (Food)	₹ ३२,०००	₹ २८,०००	₹ २५,०००	₹ २३,०००
निवास भत्ता (Residence)	₹ २०,०००	₹ १५,०००	₹ १२,०००	₹ १०,०००
निर्वाह भत्ता (Subsistence)	₹ ८,०००	₹ ८,०००	₹ ६,०००	₹ ५,०००
एकूण वार्षिक रक्कम	₹ ६०,०००	₹ ५१,०००	₹ ४३,०००	₹ ३८,०००

४. पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

प्रवर्ग व उत्पन्न: अर्जदार SEBC प्रवर्गातील असावा. पालक अल्पभूधारक / नोंदणीकृत मजूर असावेत किंवा कुटुंबाचे एकूण वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाखांपेक्षा जास्त नसावे.

राष्ट्रीयत्व व रहिवास: विद्यार्थी भारताचा नागरिक आणि महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी (Domicile) असणे अनिवार्य आहे.

अभ्यासक्रम व प्रवेश: विद्यार्थी शासनाच्या केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेद्वारे (CAP - Centralized Admission Process) तंत्रशिक्षण विभागांतर्गत व्यावसायिक पदविका (Diploma), पदवी (Degree), किंवा पदव्युत्तर (Postgraduation) अभ्यासक्रमाला प्रवेशित असावा.

अपात्र संस्था: डीम्ड युनिव्हर्सिटी (Deemed to be University) आणि खासगी विद्यापीठांमधील (Private University) विद्यार्थ्यांना ही योजना लागू नाही.

अपत्यांची मर्यादा: एका कुटुंबातील फक्त २ अपत्यांनाच या योजनेचा लाभ मिळेल.

उपस्थिती: मागील सत्रामध्ये/वर्षात किमान ५०% उपस्थिती असणे आवश्यक आहे (प्रथम वर्षात नवीन प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांना सूट).

शैक्षणिक खंड (Gap Limit): संपूर्ण अभ्यासक्रम कालावधी दरम्यान २ किंवा २ पेक्षा जास्त वर्षांचा शैक्षणिक खंड (Gap) नसावा.

५. आवश्यक कागदपत्रे (Documents Required)

1. जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate): SEBC प्रवर्गाचे प्रमाणपत्र.
2. गुणपत्रिका: १० वी (SSC) आणि त्यापुढील सर्व उत्तीर्ण परीक्षांची गुणपत्रके.
3. रहिवासी दाखला: महाराष्ट्राचा अधिवास दाखला (Domicile Certificate).
4. पालकांच्या उत्पन्नाचा/व्यवसायाचा दाखला: अल्पभूधारक शेतकरी प्रमाणपत्र किंवा नोंदणीकृत मजूर प्रमाणपत्र. (पालक अल्पभूधारक/मजूर नसल्यास नॉन-क्रिमीलेअर प्रमाणपत्र आवश्यक).
5. CAP वाटप पत्र: केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेद्वारे प्रवेश घेतल्याचा पुरावा (CAP Allotment Letter).
6. वसतिगृह पुरावा: शासकीय/खाजगी वसतिगृहाची पावती किंवा पेईंग गेस्ट (PG) / भाड्याची खोली असल्यास घरमालकासोबत झालेला अधिकृत करारनामा (Rent Agreement).
7. कुटुंबाचे स्वयंघोषणापत्र: कुटुंबात चालू वर्षात २ पेक्षा जास्त लाभार्थी नाहीत याबद्दलचे हमीपत्र.

६. नूतनीकरण धोरण (Renewal Policy)

पुढील वर्षाच्या नूतनीकरणासाठी विद्यार्थ्यांनी महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवरून मागील वर्षाची गुणपत्रिका आणि संबंधित कागदपत्रे अपलोड करून नूतनीकरण (Renewal) अर्ज भरणे आवश्यक आहे.

७. प्रशासकीय प्राधिकरण व तक्रार निवारण (Authority & Grievances)

मान्यता देणारे प्राधिकरण (Approving Authority): सहसंचालक, प्रादेशिक कार्यालय (Joint Director, Regional Office - DTE).

तक्रार निवारण अधिकारी (Grievance Redressal Officer): संचालक, तंत्रशिक्षण संचनालय, मुंबई (Director, Directorate of Technical Education, Mumbai).

८. अर्ज कसा करावा?

विद्यार्थ्यांनी महाडीबीटी (MahaDBT) च्या अधिकृत पोर्टलवर (mahadbt.maharashtra.gov.in) स्वतःच्या नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून ऑनलाईन अर्ज सादर करावा.