VJNT आणि SBC प्रवर्गातील गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी उच्च माध्यमिक (११ वी व १२ वी) शिष्यवृत्ती योजना (MahaDBT)

VJNT आणि SBC प्रवर्गातील गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी उच्च माध्यमिक (११ वी व १२ वी) शिष्यवृत्ती योजना (MahaDBT)

महाराष्ट्र शासनाच्या 'ओ.बी.सी., व्ही.जे.एन.टी. आणि एस.बी.सी. कल्याण विभागा'मार्फत विमुक्त जाती, भटक्या जमाती (VJNT) आणि विशेष मागास प्रवर्गातील (SBC) प्रज्ञावान विद्यार्थ्यांसाठी एक प्रोत्साहनपर शिष्यवृत्ती योजना राबवली जाते. अकरावी आणि बारावीमध्ये (उच्च माध्यमिक) शिक्षण घेणाऱ्या गुणवंत विद्यार्थ्यांना त्यांच्या उत्कृष्ट शैक्षणिक कामगिरीबद्दल बक्षीस देणे आणि पुढील शिक्षणासाठी त्यांना प्रोत्साहित करणे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

कोणते आर्थिक फायदे मिळतात? (Benefits)

• या योजनेअंतर्गत पात्र ठरलेल्या विद्यार्थ्यांना अकरावी आणि बारावीमध्ये शिकत असताना दरमहा ३००/- रुपये शिष्यवृत्ती दिली जाते.
• ही शिष्यवृत्ती एका शैक्षणिक वर्षात १० महिन्यांसाठी मिळते, म्हणजेच विद्यार्थ्याला वर्षाकाठी एकूण ३,०००/- रुपये आर्थिक साहाय्य मिळते.
• विद्यार्थी इतर मॅट्रिकोत्तर (Post-Matric) शिष्यवृत्ती किंवा फ्रीशिप (Freeship) सोबतच या योजनेचा लाभही घेऊ शकतो.

पात्रतेचे महत्त्वाचे निकष (Eligibility Criteria) 

१. विद्यार्थी विमुक्त जाती, भटक्या जमाती (VJNT) किंवा विशेष मागास प्रवर्गातील (SBC) असावा. 

२. विद्यार्थी कनिष्ठ महाविद्यालयात (Junior College) ११ वी किंवा १२ वी मध्ये शिक्षण घेत असावा. 

३. गुणवत्तेची अट: विद्यार्थ्याला इयत्ता १० वीच्या बोर्डाच्या परीक्षेत किमान ७५ टक्के किंवा त्याहून अधिक गुण मिळालेले असणे सक्तीचे आहे. 

४. उत्पन्नाची अट नाही: या शिष्यवृत्तीसाठी कुटुंबाच्या वार्षिक उत्पन्नाची कोणतीही अट किंवा मर्यादा लागू नाही (Income limit is not applicable). 

५. शिक्षणात खंड नसावा: विद्यार्थ्याच्या शैक्षणिक प्रवासात कोणताही खंड (Gap) नसावा. शिक्षणात अंतर असल्यास ही शिष्यवृत्ती मिळत नाही. 

६. अर्जदार विद्यार्थी महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी (Domicile) असणे आवश्यक आहे.

शिष्यवृत्ती नूतनीकरणाचे नियम (Renewal Policy)

१२ वी मध्ये या शिष्यवृत्तीचे नूतनीकरण (Renewal) करण्यासाठी विद्यार्थ्याने ११ वीची परीक्षा उत्तीर्ण (Pass) केलेली असणे सक्तीचे आहे.

अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents) अर्जासोबत खालील कागदपत्रे स्कॅन करून जोडणे आवश्यक आहे: 

१. जातीचा दाखला (Caste Certificate): महाराष्ट्र शासनाच्या सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेला. 

२. गुणपत्रक: १० वी (SSC) किंवा मागील वर्षी उत्तीर्ण झालेल्या परीक्षेचे (११ वी चे) गुणपत्रक. ३. शाळा सोडल्याचा दाखला (Leaving Certificate / TC).

अर्ज कसा आणि कुठे करावा? 

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी पात्र विद्यार्थ्यांनी महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून ऑनलाइन अर्ज सादर करावा लागतो. अर्ज यशस्वीरीत्या सबमिट झाल्यानंतर तो संबंधित अधिकाऱ्यांकडून मंजूर होण्यासाठी साधारणपणे ३० कामाचे दिवस (Working Days) लागतात.

मान्यता देणारे प्राधिकरण: संबंधित विभागाचे सहाय्यक संचालक.

तक्रार निवारण अधिकारी: संबंधित प्रादेशिक उपसंचालक.

ओबीसी (OBC) मुलींसाठी व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी १००% मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती योजना (MahaDBT)

ओबीसी (OBC) मुलींसाठी व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी १००% मॅट्रिकोत्तर शिष्यवृत्ती योजना (MahaDBT)

महाराष्ट्र शासनाच्या 'ओ.बी.सी., व्ही.जे.एन.टी. आणि एस.बी.सी. कल्याण विभागा'तर्फे इतर मागासवर्गीय (OBC) प्रवर्गातील मुलींसाठी उच्च शिक्षणाच्या वाटा सुकर करणारी एक अत्यंत महत्त्वाची शिष्यवृत्ती योजना राबवली जाते. मॅट्रिकनंतर (१० वी आणि १२ वी नंतर) व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना (Professional Courses) प्रवेश घेणाऱ्या ओबीसी मुलींना आर्थिक पाठबळ देणे, त्यांच्या उच्च शिक्षणाला चालना देणे आणि व्यावसायिक क्षेत्रात त्यांचा सहभाग वाढवणे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

काय आहेत या योजनेचे फायदे? 

(Benefits) शासनाच्या ८ जुलै २०२४ च्या नवीन निर्णयानुसार (GR), या योजनेअंतर्गत पात्र ओबीसी विद्यार्थिनींना (मुलींना) १००% शिक्षण शुल्क (Tuition Fee), परीक्षा शुल्क (Exam Fee) आणि देखभाल भत्ता (Maintenance Allowance) दिला जातो.

१. शिक्षण व परीक्षा शुल्क: शासकीय, अनुदानित, अंशतः अनुदानित आणि कायमस्वरूपी विनाअनुदानित संस्थांमध्ये व्यावसायिक अभ्यासक्रम शिकणाऱ्या मुलींचे संपूर्ण शिक्षण व परीक्षा शुल्क शासनाकडून भरले जाते. (B.Ed. आणि D.Ed. साठी शासकीय दरांनुसार १००% परतफेड मिळते).

२. देखभाल भत्ता (दरमहा मिळणारी रक्कम): विद्यार्थिनीच्या अभ्यासक्रमाच्या गटानुसार (Group A ते E) आणि ती वसतिगृहात राहते (Hosteller) की घरून ये-जा करते (Day Scholar) यावर हा भत्ता ठरतो.

गट अ (Group A): वसतिगृह - ₹४२५ / डे स्कॉलर - ₹१९०

गट ब (Group B): वसतिगृह - ₹२९० / डे स्कॉलर - ₹१९०

गट क (Group C): वसतिगृह - ₹२९० / डे स्कॉलर - ₹१९०

गट ड (Group D): वसतिगृह - ₹२३० / डे स्कॉलर - ₹१२०

गट ई (Group E): वसतिगृह - ₹१५० / डे स्कॉलर - ₹९०

(टीप: विद्यार्थिनी शासकीय वसतिगृहात राहात असल्यास तिला देखभाल भत्त्याच्या केवळ १/३ रक्कम मिळते. महिन्याच्या २० तारखेपूर्वी प्रवेश घेतल्यास त्याच महिन्यापासून भत्ता सुरू होतो, अन्यथा पुढील महिन्यापासून मिळतो.)

पात्रतेचे महत्त्वाचे निकष (Eligibility Criteria)

1. विद्यार्थिनी ओबीसी (OBC) प्रवर्गातील आणि महाराष्ट्र राज्याची रहिवासी असावी.
2. कुटुंबाचे एकूण वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांपेक्षा कमी किंवा समतुल्य असावे.
3. व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी विद्यार्थिनीने केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेतून (CAP Round) प्रवेश घेतलेला असावा.
4. महाविद्यालयात विद्यार्थिनीची किमान ७५ टक्के उपस्थिती (Attendance) अनिवार्य आहे.
5. कुटुंबातील सर्व मुली या शिष्यवृत्तीस पात्र आहेत (मुलांसाठी केवळ पहिली दोन मुले पात्र असतात).
6. एकाच वेळी इतर कोणत्याही शिष्यवृत्तीचा लाभ घेता येणार नाही.
7. शिक्षणातील बदल: गैर-व्यावसायिक अभ्यासक्रम सोडून व्यावसायिक निवडल्यास लाभ मिळेल. मात्र, व्यावसायिक सोडून गैर-व्यावसायिक निवडल्यास विद्यार्थिनी अपात्र ठरेल.

शिष्यवृत्ती नूतनीकरणाचे नियम (Renewal Policy)

• नूतनीकरणासाठी विद्यार्थिनीने मागील वर्षाची परीक्षा उत्तीर्ण होणे सक्तीचे आहे.
• नापास झाल्यास: 'गट अ' च्या अभ्यासक्रमासाठी पहिल्यांदा नापास झाल्यास शिष्यवृत्तीचे नूतनीकरण केले जाऊ शकते. मात्र 'गट ब, क, ड, ई' च्या अभ्यासक्रमांसाठी नापास झाल्यास त्या वर्षाची भरपाई मिळत नाही. पुढील वर्गात पदोन्नती (Promote) मिळाल्यावरच पुन्हा लाभ सुरू होतो.
• वैद्यकीय कारणास्तव परीक्षा न देता आल्यास, योग्य पुराव्यांनिशी प्राचार्यांच्या शिफारसीवरून लाभ सुरू राहू शकतो.

अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents) 

१. जातीचा दाखला (Caste Certificate) 

२. सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेला उत्पन्नाचा दाखला / घोषणापत्र (Income Certificate). 

३. व्यावसायिक पदवी व पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांसाठी जात पडताळणी प्रमाणपत्र (Caste Validity) सक्तीचे आहे. 

४. १०वी, १२वी किंवा मागील उत्तीर्ण परीक्षेचे गुणपत्रक. 

५. शाळा सोडल्याचा दाखला (Leaving Certificate). 

६. गॅप सर्टिफिकेट (शिक्षणात खंड असल्यास). 

७. रेशन कार्ड (Ration Card). 

८. शिष्यवृत्तीचा लाभ घेणाऱ्या मुलांची संख्या दर्शवणारे पालकांचे घोषणापत्र. 

९. वडिलांचे मृत्यू प्रमाणपत्र (लागू असल्यास).

अर्ज प्रक्रिया आणि कालावधी 

या योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी विद्यार्थिनींनी महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर MahaID चा वापर करून ऑनलाइन अर्ज सादर करावा. हा अर्ज सबमिट केल्यानंतर मंजूर होण्यासाठी साधारण ३० कामाचे दिवस (Working Days) लागतात.

मान्यता देणारे प्राधिकरण: संबंधित विभागाचे सहाय्यक संचालक.

तक्रार निवारण अधिकारी: संबंधित प्रादेशिक उपसंचालक.

विमुक्त जाती आणि भटक्या जमाती (VJNT) विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षण व परीक्षा शुल्क सवलत योजना (MahaDBT)

विमुक्त जाती आणि भटक्या जमाती (VJNT) विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षण व परीक्षा शुल्क सवलत योजना (MahaDBT)

आर्थिक अडचणींमुळे विमुक्त जाती आणि भटक्या जमातीच्या (VJNT) अनेक प्रज्ञावान विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणापासून वंचित राहावे लागते. या समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या 'ओ.बी.सी., व्ही.जे.एन.टी. आणि एस.बी.सी. कल्याण विभागा'मार्फत VJNT प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षण आणि परीक्षा शुल्क प्रतिपूर्ती (Freeship) ही अत्यंत महत्त्वपूर्ण योजना राबवली जात आहे.

विद्यार्थ्यांमध्ये शिक्षणाची गोडी निर्माण करणे, त्यांना उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक बळ देणे आणि त्यातून त्यांच्या विकासाच्या संधी वाढवणे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

कोणते फायदे मिळतात? (Benefits)

• या योजनेअंतर्गत VJNT प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांच्या शिक्षण शुल्काची (Tuition Fee) आणि परीक्षा शुल्काची (Exam Fee) शासनाकडून १००% परतफेड केली जाते (शिक्षण शुल्क समितीने मंजूर केलेल्या दरानुसार).
• हा लाभ शासकीय (Government), खाजगी अनुदानित (Aided), आणि खाजगी कायमस्वरूपी विनाअनुदानित (Unaided) महाविद्यालयांमध्ये शिक्षण घेणाऱ्या सर्व पात्र विद्यार्थ्यांना मिळतो.

टीप: ज्या विद्यार्थ्यांनी 'अभिमत विद्यापीठांत' (Deemed Universities) व्यावसायिक अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश घेतला आहे, त्यांना या योजनेचा लाभ मिळत नाही.

पात्रतेचे महत्त्वाचे निकष (Eligibility) 

१. विद्यार्थी 'विमुक्त जाती किंवा भटक्या जमाती' (VJNT) प्रवर्गातील असावा आणि तो महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा. 

२. विद्यार्थी मॅट्रिकोत्तर (दहावी किंवा बारावीनंतरचे) मान्यताप्राप्त शिक्षण घेत असावा. 

३. व्यावसायिक अभ्यासक्रम: व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी (उदा. इंजिनिअरिंग, फार्मसी, मेडिकल, MBA) प्रवेश हा केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेतून (CAP Round) झालेला असणे सक्तीचे आहे. (व्यवस्थापन कोट्यातील प्रवेश अपात्र ठरतात). 

४. वैद्यकीय अभ्यासक्रम: Medical, Dental, आयुर्वेद, होमिओपॅथी इत्यादी अभ्यासक्रमांसाठी सरकारी सामायिक प्रवेश परीक्षा (CET/NEET) किंवा असोसिएशन ऑफ मॅनेजमेंटच्या प्रवेश परीक्षेतून प्रवेश घेतलेला असावा. 

५. D.Ed व B.Ed अभ्यासक्रम: या अभ्यासक्रमांसाठी १००% शिक्षण आणि परीक्षा शुल्क लाभ दिला जातो (शासकीय दरानुसार). 

६. शिक्षणातील बदल: जर विद्यार्थ्याने गैर-व्यावसायिक अभ्यासक्रम सोडून व्यावसायिक अभ्यासक्रम निवडला, तर तो पात्र राहील. मात्र व्यावसायिक सोडून गैर-व्यावसायिक निवडल्यास तो अपात्र ठरेल. 

७. नापास झाल्यास: विद्यार्थी एखाद्या वर्षी नापास झाल्यास, त्याला त्या वर्षाचे शुल्क मिळेल, परंतु जोपर्यंत तो पुढील वर्गात जात नाही (Promote होत नाही), तोपर्यंत त्याला पुढील लाभ मिळणार नाही. २०१५-१६ नंतर प्रवेश घेतलेला विद्यार्थी जर २ किंवा त्याहून अधिक वेळा नापास झाला, तर तो लाभास अपात्र ठरतो. 

८. ही योजना एका वेळी केवळ एकाच पदवीच्या साखळीसाठी (उदा. ११वी -> १२वी -> B.A. -> M.A.) लागू राहते.

शिष्यवृत्ती नूतनीकरणाचे नियम (Renewal Policy)

1. नूतनीकरणासाठी मागील वर्षाचे शैक्षणिक गुणपत्रक (Marksheet) सादर करणे अनिवार्य आहे.
2. विद्यार्थी जास्तीत जास्त २ व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठीच या फ्रीशिपचा लाभ घेऊ शकतो.
3. वैद्यकीय किंवा अनपेक्षित कारणास्तव विद्यार्थी परीक्षेला बसू शकला नाही, परंतु प्राचार्यांनी वैद्यकीय पुराव्यांची तपासणी करून शिफारस केली, तर शुल्काची परतफेड होऊ शकते.

अर्जासाठी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents) अर्जासोबत खालील कागदपत्रे स्कॅन करून जोडणे आवश्यक आहे: 

१. जातीचा दाखला (Caste Certificate) – सक्षम प्राधिकाऱ्याचा. 

२. उत्पन्नाचा दाखला किंवा नॉन-क्रीमी लेयर प्रमाणपत्र (Income/NCL Certificate). 

३. मागील उत्तीर्ण झालेल्या परीक्षेचे गुणपत्रक (SSC / HSC / मागील वर्ष). 

४. गॅप सर्टिफिकेट (शिक्षणात खंड असल्यास अनिवार्य). 

५. कुटुंबातील लाभार्थी मुलांच्या संख्येबाबत पालकांचे घोषणापत्र. 

६. वडिलांचे मृत्यू प्रमाणपत्र (लागू असल्यास). 

७. CAP राऊंडचे अलॉटमेंट लेटर (व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी). 

८. जात पडताळणी प्रमाणपत्र / Caste Validity (ज्या व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी ते सक्तीचे आहे). 

९. शाळा सोडल्याचा दाखला (Leaving Certificate). 

१०. कुटुंबातील मुलांची संख्या दर्शवणारे रेशन कार्ड (Ration Card).

अर्ज कसा आणि कुठे करावा? 

विद्यार्थ्यांनी या योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर नोंदणीकृत MahaID वापरून ऑनलाइन अर्ज सादर करणे आवश्यक आहे. प्रवेश घेतल्याच्या तारखेपासून ते परीक्षेच्या तारखेपर्यंत (साधारण १० महिने) अर्जाची विंडो खुली राहते. अर्ज सबमिट केल्यानंतर संबंधित अधिकाऱ्यांकडून तो मंजूर होण्यास ३० कामाचे दिवस (Working Days) लागतात.

मान्यता देणारे प्राधिकरण: संबंधित विभागाचे सहाय्यक संचालक.

तक्रार निवारण अधिकारी: संबंधित प्रादेशिक उपसंचालक.

व्यावसायिक अभ्यासक्रम शिकणाऱ्या OBC विद्यार्थिनींसाठी १००% शिक्षण व परीक्षा शुल्क माफी योजना (MahaDBT)

व्यावसायिक अभ्यासक्रम शिकणाऱ्या OBC विद्यार्थिनींसाठी १००% शिक्षण व परीक्षा शुल्क माफी योजना (MahaDBT)

व्यावसायिक अभ्यासक्रमांची (Professional Courses) फी खूप जास्त असल्याने अनेक विद्यार्थिनींना आपले उच्च शिक्षणाचे स्वप्न पूर्ण करताना आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागतो. यावर मात करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या 'ओ.बी.सी., व्ही.जे.एन.टी. आणि एस.बी.सी. कल्याण विभागा'मार्फत व्यावसायिक शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थिनींसाठी (मुलींसाठी) १००% शिक्षण आणि परीक्षा शुल्क माफीची अत्यंत महत्त्वपूर्ण योजना राबवली जात आहे.

या योजनेमुळे उच्च शिक्षण परवडण्याजोगे झाले असून, विद्यार्थिनींना आपले शिक्षण विनाअडथळा सुरू ठेवता येणार आहे. या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

काय आहेत या योजनेचे फायदे?

• शासनाच्या ८ जुलैच्या निर्णयानुसार (GR), पात्र विद्यार्थिनींचे संपूर्ण शिक्षण शुल्क (Tuition Fee) आणि परीक्षा शुल्क (Exam Fee) शासनाकडून भरले जाते/परत केले जाते.
• हा लाभ शासकीय, अनुदानित, अंशतः अनुदानित, कायमस्वरूपी विनाअनुदानित महाविद्यालये, सार्वजनिक विद्यापीठे आणि शासनाची अभिमत विद्यापीठे (Deemed Universities) या सर्वांमध्ये प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थिनींना मिळतो.

कोण आहे या योजनेस पात्र? (Eligibility)

1. ही योजना केवळ OBC (इतर मागासवर्ग), EWS (आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल) आणि SEBC प्रवर्गातील विद्यार्थिनींसाठी (मुलींसाठी) लागू आहे.
2. विद्यार्थिनीच्या कुटुंबाचे एकूण वार्षिक उत्पन्न ८.०० लाख रुपये किंवा त्यापेक्षा कमी असावे.
3. विद्यार्थिनीचा प्रवेश हा केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेद्वारे (CAP Round) झालेला असावा.
4. अपवाद: व्यवस्थापन कोट्यातून (Management Quota) किंवा संस्था स्तरावर (Institutional Level) प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थिनी या योजनेस पात्र नाहीत.
5. अनाथ (Orphan) विद्यार्थी (संस्थात्मक आणि बिगर-संस्थात्मक) देखील या योजनेसाठी पात्र आहेत.
6. अर्जदार विद्यार्थिनी महाराष्ट्र राज्याची रहिवासी असावी.
7. शिक्षणातील बदल: जर विद्यार्थिनीने व्यावसायिक अभ्यासक्रम सोडून गैर-व्यावसायिक (Non-professional) अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतला, तर ती या योजनेसाठी अपात्र ठरेल.

शिष्यवृत्तीच्या नूतनीकरणाचे नियम (Renewal Policy)

1. ही योजना एका वेळी केवळ एकाच अभ्यासक्रमासाठी लागू असते.
2. नूतनीकरणासाठी विद्यार्थिनीने प्रत्येक शैक्षणिक वर्षात उत्तीर्ण होणे (Pass) आवश्यक आहे आणि मागील वर्षाचे गुणपत्रक सादर करणे सक्तीचे आहे.
3. जर विद्यार्थिनी एखाद्या वर्षी नापास झाली, तर तिला त्या वर्षाचे शुल्क मिळणार नाही. पुढील वर्षात प्रवेश (Promote) मिळेपर्यंत ती लाभास अपात्र राहील.
4. वैद्यकीय कारणास्तव (Medical issue) परीक्षा देता आली नसल्यास, योग्य कागदपत्रांसह प्राचार्यांच्या शिफारसीनुसार शुल्काची परतफेड केली जाऊ शकते.

अर्जासाठी आवश्यक कागदपत्रे 

१. जातीचा दाखला (Caste Certificate): सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेला. 

२. उत्पन्नाचा दाखला किंवा नॉन-क्रीमी लेयर (Income / NCL Certificate). 

३. गुणपत्रक: १०वी, १२वी किंवा मागील उत्तीर्ण झालेल्या परीक्षेचे गुणपत्रक. 

४. CAP अलॉटमेंट लेटर (CAP Allotment Letter): प्रवेशाचा पुरावा. 

५. जात पडताळणी प्रमाणपत्र (Caste Validity): ३१ जुलै २००८ च्या GR नुसार (ज्या व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना हे सक्तीचे आहे त्यांच्यासाठी). 

६. गॅप सर्टिफिकेट (Gap Certificate): शिक्षणात खंड असल्यास (अनिवार्य नाही, पण खंड असल्यास आवश्यक). 

७. रेशन कार्ड (Ration Card): कुटुंबातील मुलांची संख्या निश्चित करण्यासाठी. 

८. पालकांचे घोषणापत्र: कुटुंबातील लाभार्थी मुलांच्या संख्येबाबतचे प्रमाणपत्र. 

९. शाळा/महाविद्यालय सोडल्याचा दाखला (Leaving Certificate).

अर्ज कसा करावा आणि कालावधी? 

या योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी विद्यार्थिनींनी महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून ऑनलाइन अर्ज सादर करावा लागतो. अर्जाची खिडकी (विंडो) प्रवेश प्रक्रियेनुसार साधारण १० महिने खुली असते. अर्ज यशस्वीरीत्या सबमिट केल्यानंतर तो मंजूर होण्यासाठी साधारण ३० कामाचे दिवस (Working Days) लागतात.

शासकीय विद्यानिकेतन शिष्यवृत्ती योजना (महाडीबीटी)

विद्यानिकेतन शिष्यवृत्ती योजना (महाडीबीटी)

शासकीय विद्यानिकेतन (Government Vidyaniketan) शाळांमधून आपले शालेय शिक्षण पूर्ण करणाऱ्या आणि पुढील उच्च शिक्षण घेऊ इच्छिणाऱ्या प्रज्ञावान विद्यार्थ्यांसाठी महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च शिक्षण संचालनालयाने (DHE) 'शासकीय विद्यानिकेतन शिष्यवृत्ती' ही योजना सुरू केली आहे.

गुणी विद्यार्थ्यांना आर्थिक कारणांमुळे आपले उच्च शिक्षण (दहावी किंवा बारावी नंतरचे) अर्धवट सोडावे लागू नये, यासाठी त्यांना आर्थिक सहाय्य आणि प्रोत्साहन देणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

आर्थिक फायदे (Benefits) 

(शासन निर्णय दिनांक ०२.०९.१९८६ नुसार)

• लाभार्थी: ही योजना सर्व प्रवर्गातील (All Categories) विद्यार्थ्यांसाठी उपलब्ध आहे (केवळ पदवीपूर्व / UG अभ्यासक्रमासाठी).
• अकरावी आणि बारावीसाठी (11th & 12th): पात्र विद्यार्थ्यांना दरमहा १००/- रुपये शिष्यवृत्ती दिली जाते.
• बारावी नंतरच्या शिक्षणासाठी (After 12th): दरमहा १००/- रुपये शिष्यवृत्ती दिली जाते.
• निवड प्रक्रिया: विद्यार्थ्यांची निवड ही पूर्णपणे गुणवत्तेच्या (Merit Basis) आधारावर केली जाते.

पात्रतेचे निकष (Eligibility Criteria) 

१. विद्यार्थ्याने दहावीची (10th) परीक्षा किमान ६० टक्के गुणांसह उत्तीर्ण केलेली असावी. 

२. सर्वांत महत्त्वाची अट: विद्यार्थ्याने आपली दहावीची परीक्षा केवळ राज्य शासकीय विद्यानिकेतन (State Government Vidyaniketan) मधूनच उत्तीर्ण केलेली असणे सक्तीचे आहे. (इतर शाळांमधील विद्यार्थी या योजनेस पात्र नाहीत). 

३. अर्जदार विद्यार्थी हा महाराष्ट्र राज्याचा कायमस्वरूपी रहिवासी (Domicile) असावा. 

४. ही योजना केवळ महाराष्ट्रात शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. महाराष्ट्राबाहेर शिक्षण घेणारे विद्यार्थी या योजनेसाठी अर्ज करू शकत नाहीत.

आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents) 

अर्जासोबत खालील कागदपत्रे स्कॅन करून जोडणे आवश्यक आहे:

• मागील वर्षाचे शैक्षणिक गुणपत्रक (Previous Year Marksheet).
• शासकीय विद्यानिकेतन मधून शिक्षण घेतल्याचे पात्रता पत्र / पुरावा.
• सध्या ज्या मान्यताप्राप्त महाविद्यालयात प्रवेश घेतला आहे, त्या महाविद्यालयाचे बोनाफाईड किंवा प्रामाणिक प्रमाणपत्र.
• महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी प्रमाणपत्र (Domicile Certificate).

अर्ज प्रक्रिया आणि कालावधी या शिष्यवृत्तीचा लाभ मिळवण्यासाठी पात्र विद्यार्थ्यांनी नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज सादर करणे आवश्यक आहे. हा अर्ज उच्च शिक्षण संचालनालयाकडून मंजूर होण्यासाठी साधारणपणे ३० कामाचे दिवस (Working Days) लागतात. (सध्या या योजनेसाठी कोणतेही नूतनीकरण/Renewal धोरण लागू नाही, म्हणजेच नव्याने अर्ज करणे आवश्यक असते).

राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना (महाडीबीटी)

राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना (महाडीबीटी)

उच्च शिक्षणासाठी, विशेषतः व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी लागणारी भरमसाठ फी ही अनेक कुटुंबांसाठी मोठी अडचण असते. याच समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च शिक्षण संचालनालयाने 'राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना' (RCSM Shikshan Shulku Shishyavrutti Yojna) सुरू केली आहे.

आर्थिकदृष्ट्या मागासवर्गीय (EBC) आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील (EWS) विद्यार्थ्यांना पदविका (Diploma), पदवी (Degree), आणि पदव्युत्तर (Post-Graduate) अभ्यासक्रम पूर्ण करण्यासाठी आर्थिक पाठबळ देणे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

या योजनेची संपूर्ण माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

मिळणारे फायदे (शिक्षण आणि परीक्षा शुल्क माफी)

या योजनेअंतर्गत विद्यार्थ्यांच्या कुटुंबाच्या उत्पन्नानुसार आणि संस्थेच्या प्रकारानुसार (शासकीय/अनुदानित/विनाअनुदानित) शिक्षण (Tuition Fee) व परीक्षा शुल्कात (Exam Fee) सवलत दिली जाते.

व्यावसायिक अभ्यासक्रम (Professional Courses):

1. २.५० लाखांपर्यंत उत्पन्न (मुले): शासकीय/अनुदानित महाविद्यालयांत १००% शिक्षण शुल्क माफी, तर विनाअनुदानित महाविद्यालयांत ५०% शिक्षण शुल्क माफी.
2. २.५० लाख ते ८ लाखांपर्यंत उत्पन्न (मुले): सर्व प्रकारच्या महाविद्यालयांत ५०% शिक्षण शुल्क माफी.
3. सर्व उत्पन्न गटातील (८ लाखांपर्यंत) मुली: शासनाच्या नवीन निर्णयानुसार, व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना प्रवेश घेतलेल्या पात्र विद्यार्थिनींना (मुलींना) सर्व प्रकारच्या महाविद्यालयांत १००% शिक्षण व परीक्षा शुल्क माफी दिली जाते.
4. परीक्षा शुल्क (मुले): सर्व उत्पन्न गटातील मुलांना व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी ५०% परीक्षा शुल्क सवलत मिळते.
5. बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रम (Non-Professional Courses):
6. ८ लाखांपर्यंत उत्पन्न (मुले आणि मुली): कला, वाणिज्य आणि विज्ञानासारख्या बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी सर्व विद्यार्थ्यांना १००% शिक्षण आणि परीक्षा शुल्क सवलत दिली जाते.

पात्रतेचे निकष (Eligibility)

1. अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी (किंवा महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमाभागातील) असावा.
2. कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ८.०० लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे.
3. ही योजना खुल्या (General), ईबीसी (EBC) आणि एस.ई.बी.सी. (SEBC) प्रवर्गातून प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी लागू आहे.
4. सरकारी नियमानुसार, कुटुंबातील केवळ पहिली दोन मुलेच या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.
5. सर्वांत महत्त्वाची अट: विद्यार्थ्याने केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेतून (CAP Round) प्रवेश घेतलेला असावा (अपवाद: काही विशिष्ट अभ्यासक्रम).
6. विद्यार्थ्याने एकाच वेळी इतर कोणत्याही शिष्यवृत्तीचा लाभ घेतलेला नसावा.
7. दूरस्थ शिक्षण (Distance Education), व्हर्च्युअल लर्निंग, आणि अर्धवेळ (Part-time) अभ्यासक्रमाचे विद्यार्थी यास पात्र नाहीत.
8. अभ्यासक्रमादरम्यान विद्यार्थ्याच्या शिक्षणात २ वर्षांपेक्षा जास्त अंतर (Gap) नसावे आणि तो प्रत्येक सत्राच्या परीक्षेला बसलेला असावा.

आवश्यक कागदपत्रे 

१. महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी प्रमाणपत्र (Domicile Certificate). 

२. सक्षम अधिकाऱ्याने (तहसीलदार) दिलेले चालू वर्षाचे कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न प्रमाणपत्र. ३. CAP राऊंडचे अलॉटमेंट लेटर (ज्या अभ्यासक्रमांना CAP अनिवार्य आहे त्यांच्यासाठी). ४. शिक्षणात खंड (Gap) असल्यास गॅप सर्टिफिकेट. 

५. कुटुंबात दोनच अपत्ये असल्याबाबतचे घोषणापत्र (Declaration Form). 

६. महाविद्यालयाचे उपस्थिती प्रमाणपत्र (Attendance Certificate). 

७. मागील वर्षाचे शैक्षणिक गुणपत्रक.

अर्ज प्रक्रिया आणि कालावधी या योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी पात्र विद्यार्थ्यांनी नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज सादर करणे आवश्यक आहे. अर्ज प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर, तो मंजूर होण्यासाठी साधारण ३० कामाचे दिवस (Working Days) लागतात. (या योजनेसाठी सध्या कोणतेही नूतनीकरण/Renewal धोरण लागू नाही, म्हणजेच दरवर्षी नवीन अर्ज करावा लागतो).

स्वातंत्र्यसैनिकांच्या पाल्यांना शिक्षणासाठी सवलत (महाडीबीटी योजना)

स्वातंत्र्यसैनिकांच्या पाल्यांना शिक्षणासाठी सवलत (महाडीबीटी योजना)

देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी लढा देणाऱ्या स्वातंत्र्यसैनिकांच्या योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च शिक्षण संचालनालयामार्फत 'स्वातंत्र्यसैनिक मुलांना शिक्षणाची सवलत' ही अत्यंत महत्त्वाची योजना राबवली जाते. स्वातंत्र्यसैनिकांच्या मुलांना, पत्नीला किंवा विधवेला उच्च शिक्षणासाठी कोणतीही आर्थिक अडचण येऊ नये आणि त्यांना आपले शिक्षण विनाअडथळा पूर्ण करता यावे, हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे.

मिळणारे आर्थिक फायदे (शासन निर्णय दिनांक १३.०९.१९९४ नुसार) या योजनेचा लाभ १२ वीचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर पुढील उच्च शिक्षणासाठी (सर्व प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना) दिला जातो:

शिष्यवृत्ती: पदवी (Degree) आणि पदव्युत्तर (PG) शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी दरमहा ५० रुपये, तर अभियांत्रिकीच्या (Engineering) विद्यार्थ्यांसाठी दरमहा ६० रुपये.

पुस्तकांसाठी भत्ता: पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षणासाठी वार्षिक २०० रुपये, तर अभियांत्रिकीच्या विद्यार्थ्यांसाठी वार्षिक ४०० रुपये.

पात्रतेचे निकष

1. विद्यार्थी हा स्वातंत्र्यसैनिकांचा मुलगा, मुलगी, पत्नी किंवा विधवा असावा/असावी.
2. अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा कायमस्वरूपी रहिवासी (Domicile) असणे सक्तीचे आहे.
3. विद्यार्थी महाराष्ट्रामध्येच मान्यताप्राप्त संस्थेत शिक्षण घेत असावा (महाराष्ट्राबाहेर शिक्षण घेणारे विद्यार्थी या योजनेसाठी अर्ज करू शकत नाहीत).
4. आवश्यक कागदपत्रे अर्जासोबत खालील कागदपत्रे जोडणे आवश्यक आहे:
5. सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेले स्वातंत्र्यसैनिक प्रमाणपत्र
6. चालू शैक्षणिक वर्षाची कॉलेजची फी पावती (Current year fee receipt)
7. महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी प्रमाणपत्र (Domicile Certificate)
8. महाविद्यालयाचे बोनाफाईड/प्रामाणिक प्रमाणपत्र (Bonafide Certificate)

अर्ज प्रक्रिया आणि कालावधी या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांना त्यांच्या नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज सादर करावा लागतो. अर्ज सबमिट केल्यानंतर उच्च शिक्षण संचालनालयाकडून तो मंजूर होण्यासाठी साधारणपणे ३० कामाचे दिवस (Working Days) लागतात. सद्यस्थितीत या योजनेसाठी कोणतेही नूतनीकरण (Renewal) धोरण उपलब्ध नाही.

डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना

'डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना' (Dr. Panjabrao Deshmukh Vasatigruh Nirvah Bhatta Yojna) या योजनेशी मिळतीजुळती आहे. (टीप: तुमच्या माहितीत सुरुवातीला 'एकलव्य शिष्यवृत्ती' असा उल्लेख असला तरी, खालील भत्ते आणि नियम हे वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजनेचे आहेत.)

आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील, अल्पभूधारक शेतकरी आणि नोंदणीकृत मजुरांच्या मुलांना उच्च शिक्षण (व्यावसायिक आणि बिगर-व्यावसायिक) घेण्यासाठी येणारा निवासाचा आणि जेवणाचा खर्च पेलवता यावा, यासाठी शासनाकडून हा 'निर्वाह भत्ता' दिला जातो.

या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. मिळणारे आर्थिक फायदे (व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी) व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना (Professional Courses) प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी हा लाभ तीन प्रकारांत दिला जातो:

प्रकार १: अल्पभूधारक शेतकरी किंवा नोंदणीकृत मजुरांच्या मुलांसाठी (सर्व पात्र विद्यार्थ्यांना लाभ).

प्रकार २: १ लाख रुपयांपर्यंत वार्षिक उत्पन्न असणाऱ्या कुटुंबातील विद्यार्थ्यांसाठी (सर्व पात्र विद्यार्थ्यांना लाभ).

प्रकार ३: १ लाख ते ८ लाख रुपये वार्षिक उत्पन्न असणाऱ्या कुटुंबातील विद्यार्थ्यांसाठी (प्रत्येक जिल्ह्यासाठी ५०० विद्यार्थी गुणवत्ता यादीनुसार निवडले जातात. यात ३३% जागा विद्यार्थिनींसाठी राखीव आहेत).

शहरांनुसार मिळणारा वार्षिक भत्ता (अन्न + निवास + निर्वाह):

मुंबई, पुणे, नागपूर, ठाणे, नवी मुंबई, पिंपरी-चिंचवड: एकूण ६०,०००/- रुपये (अन्न ३२,००० + निवास २०,००० + निर्वाह ८,०००).

इतर महसूल विभागीय शहरे व 'क' वर्ग महानगरपालिका: एकूण ५१,०००/- रुपये (अन्न २८,००० + निवास १५,००० + निर्वाह ८,०००).

इतर जिल्हे: एकूण ४३,०००/- रुपये (अन्न २५,००० + निवास १२,००० + निर्वाह ६,०००).

तालुका स्तर: एकूण ३८,०००/- रुपये (अन्न २३,००० + निवास १०,००० + निर्वाह ५,०००).

२. मिळणारे आर्थिक फायदे (बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी) ज्यांचे कौटुंबिक उत्पन्न १ लाख रुपयांपर्यंत आहे आणि जे बिगर-व्यावसायिक (Non-Professional) अभ्यासक्रम शिकत आहेत, त्यांना दरमहा २०० रुपये याप्रमाणे १० महिन्यांसाठी एकूण २,०००/- रुपये वार्षिक लाभ मिळतो.

३. पात्रतेचे निकष (Eligibility)

1. अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा.
2. व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी कुटुंबाचे उत्पन्न ८ लाखांपेक्षा जास्त नसावे. बिगर-व्यावसायिकसाठी ते १ लाखापर्यंत असावे.
3. शासनाच्या नियमानुसार कुटुंबातील केवळ पहिली दोन मुलेच या योजनेस पात्र आहेत.
4. विद्यार्थी हा खुल्या (General) किंवा एस.ई.बी.सी. (SEBC) प्रवर्गातील असावा.
5. सर्वांत महत्त्वाची अट: विद्यार्थी हा वसतिगृहात राहणारा (Hosteler) असावा (शासकीय, खाजगी, पेईंग गेस्ट किंवा भाडेकरू).
6. विद्यार्थ्याने इतर कोणताही निर्वाह भत्ता घेतलेला नसावा.
7. अभ्यासक्रमादरम्यान विद्यार्थ्याच्या शिक्षणात २ वर्षांपेक्षा जास्त अंतर (Gap) नसावे आणि त्याने प्रत्येक सत्राच्या/वर्षाच्या परीक्षेला बसणे अनिवार्य आहे.

४. आवश्यक कागदपत्रे 

१. महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी प्रमाणपत्र (Domicile Certificate). 

२. सक्षम अधिकाऱ्याने दिलेले कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न प्रमाणपत्र. 

३. अल्पभूधारक शेतकरी किंवा नोंदणीकृत मजूर असल्याचे प्रमाणपत्र (लागू असल्यास). ४. वसतिगृहात राहात असल्याचा पुरावा (Hostel Document). 

५. सी.ए.पी. (CAP) राऊंडचे अलॉटमेंट लेटर (केवळ B.Ed, Law, B.P.Ed, M.P.Ed यांसारख्या अभ्यासक्रमांसाठी). 

६. शिक्षणात खंड (Gap) असल्यास गॅप सर्टिफिकेट. 

७. कुटुंबात दोनच अपत्ये असल्याबाबतचे घोषणापत्र. 

८. महाविद्यालयाचे उपस्थिती प्रमाणपत्र (Attendance Certificate). 

९. मागील वर्षाचे शैक्षणिक गुणपत्रक.

अर्ज प्रक्रिया: या योजनेसाठी पात्र विद्यार्थ्यांनी नोंदणीकृत MahaID वापरून महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे आपला अर्ज ऑनलाइन सादर करावा. अर्ज मंजूर होण्यासाठी साधारण ३० कामाचे दिवस लागतात. या योजनेसाठी सध्या कोणतेही नूतनीकरण (Renewal) धोरण उपलब्ध नाही.

एकलव्य शिष्यवृत्ती' (Eklavya Scholarship)

एकलव्य शिष्यवृत्ती (Eklavya Scholarship) 

'एकलव्य शिष्यवृत्ती' (Eklavya Scholarship) ही महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च शिक्षण संचालनालयामार्फत पदव्युत्तर (Postgraduate) शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी राबवली जाणारी एक महत्त्वपूर्ण योजना आहे. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल परंतु अभ्यासात गुणवान असलेल्या विद्यार्थ्यांना आर्थिक अडचणींशिवाय आपले उच्च शिक्षण पूर्ण करता यावे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

आर्थिक फायदे

या योजनेअंतर्गत पात्र आणि मंजूर झालेल्या सर्व विद्यार्थ्यांना ५,०००/- रुपये इतके आर्थिक सहाय्य दिले जाते.

विद्यार्थ्यांची निवड ही पूर्णपणे गुणवत्तेच्या (Merit) आधारावर केली जाते.

पात्रतेचे निकष

1. शैक्षणिक पात्रता: कला (Arts), वाणिज्य (Commerce) आणि विधी (Law) शाखेतील पदवीधर विद्यार्थ्याला पदवी परीक्षेत किमान ६० टक्के गुण असणे आवश्यक आहे. विज्ञान (Science) शाखेतील विद्यार्थ्याला किमान ७० टक्के गुण असणे अनिवार्य आहे.
2. उत्पन्न मर्यादा: अर्जदाराच्या कुटुंबाचे किंवा पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ७५,०००/- रुपयांपेक्षा कमी किंवा त्याइतके असावे.
3. रहिवासी अट: अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असणे सक्तीचे आहे. महाराष्ट्राबाहेर शिक्षण घेणारे विद्यार्थी या योजनेसाठी अर्ज करू शकत नाहीत.
4. नोकरीबाबत अट: या योजनेचा लाभ घेणाऱ्या विद्यार्थ्याने इतर कुठेही अर्धवेळ (Part-time) किंवा पूर्णवेळ (Full-time) नोकरी करत नसावी.

आवश्यक कागदपत्रे १. तहसीलदार किंवा सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेले कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न प्रमाणपत्र (Income Certificate). २. मागील वर्षाचे शैक्षणिक गुणपत्रक (Marksheet). ३. महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी प्रमाणपत्र (Domicile Certificate).

अर्ज प्रक्रिया आणि नियम

अर्ज कसा करावा: पात्र विद्यार्थ्यांनी नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे आपला अर्ज ऑनलाइन सादर करणे आवश्यक आहे.

प्रक्रियेचा कालावधी: हा अर्ज संबंधित अधिकाऱ्यांकडून मंजूर होण्यासाठी साधारणतः ३० कामाचे दिवस लागतात.

नूतनीकरण (Renewal): या योजनेसाठी कोणतेही नूतनीकरण धोरण लागू नाही, म्हणजेच ही शिष्यवृत्ती नूतनीकरण करता येत नाही.

गणित आणि भौतिकशास्त्र विषयात प्राविण्य मिळवलेल्या गुणवंत विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती

गणित आणि भौतिकशास्त्र विषयात प्राविण्य मिळवलेल्या गुणवंत विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती

'गणित आणि भौतिकशास्त्र विषयात प्राविण्य मिळवलेल्या गुणवंत विद्यार्थ्यांना शिष्यवृत्ती' ही योजना महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च शिक्षण संचालनालयामार्फत राबवली जाते. विज्ञान शाखेतून उच्च शिक्षण घेणाऱ्या आणि विशेषतः गणित व भौतिकशास्त्र (Maths & Physics) या विषयांत उत्तम कामगिरी करणाऱ्या प्रज्ञावान विद्यार्थ्यांना आर्थिक प्रोत्साहन देणे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.

आर्थिक फायदे

शासन निर्णय (जी.आर.) दिनांक ०५.०२.२००४ नुसार पात्र विद्यार्थ्यांना दरमहा १०० रुपये इतकी शिष्यवृत्ती दिली जाते.

विद्यार्थ्यांची निवड ही केवळ गुणवत्तेच्या (Merit) आधारावर केली जाते.

पात्रतेचे निकष

1. विद्यार्थ्याने १२ वी (विज्ञान) ची परीक्षा किमान ६० टक्के गुणांसह उत्तीर्ण केलेली असावी.
2. १२ वी मध्ये गणित आणि भौतिकशास्त्र या दोन्ही विषयांत ६० टक्क्यांहून अधिक गुण मिळालेले असणे अनिवार्य आहे.
3. विद्यार्थी सध्या पदवी स्तरावर (Graduation) भौतिकशास्त्र किंवा गणित यापैकी एका विषयात शिक्षण घेत असावा.
4. अर्जदार विद्यार्थी हा महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
5. महाराष्ट्राबाहेर शिक्षण घेणारे महाराष्ट्रीयन विद्यार्थी या योजनेसाठी अर्ज करू शकत नाहीत.

आवश्यक कागदपत्रे

1. मागील वर्षाचे शैक्षणिक गुणपत्रक (Previous Year Marksheet)
2. महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी प्रमाणपत्र (Domicile Certificate)
3. महाविद्यालयाचे बोनाफाईड प्रमाणपत्र (Bonafide Certificate)

अर्ज प्रक्रिया आणि प्रशासकीय माहिती या शिष्यवृत्तीचा लाभ घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे ऑनलाइन अर्ज सादर करणे आवश्यक आहे. हा अर्ज संबंधित अधिकाऱ्यांकडून मंजूर होण्यासाठी साधारणतः ३० कामाचे दिवस लागतात. या योजनेसाठी सध्या कोणतेही स्वतंत्र नूतनीकरण धोरण (Renewal Policy) लागू नाही.