APAAR ID (One Nation One Student ID) म्हणजे काय आणि ती ऑनलाईन कशी बनवायची?

APAAR ID (One Nation One Student ID) म्हणजे काय आणि ती ऑनलाईन कशी बनवायची?

केंद्र सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयाने 'राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२०' (NEP 2020) अंतर्गत विद्यार्थ्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि क्रांतिकारी निर्णय घेतला आहे. तो म्हणजेच APAAR ID (Automated Permanent Academic Account Registry). याला सामान्य भाषेत 'One Nation, One Student ID' असेही म्हटले जात आहे.

ज्याप्रमाणे प्रत्येक भारतीय नागरिकाची ओळख पटवण्यासाठी 'आधार कार्ड' आहे, त्याचप्रमाणे आता देशातील प्रत्येक विद्यार्थ्याची शैक्षणिक ओळख पटवण्यासाठी एक स्वतंत्र १२ अंकी 'अपेअर आयडी' (APAAR ID) असणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.

हा ब्लॉग पोस्टसाठीचा एक अत्यंत सविस्तर आणि सोपा मार्गदर्शक आहे, ज्याच्या मदतीने (विद्यार्थी आणि पालक) घरबसल्या अवघ्या २ मिनिटांत आपली APAAR ID ऑनलाईन कशी बनवायची, हे समजून घेऊ शकतील.

1. APAAR ID म्हणजे काय? (What is APAAR ID)

APAAR चे पूर्ण नाव Automated Permanent Academic Account Registry असे आहे. ही एक डिजिटल ओळख प्रणाली (Digital Identity System) आहे, जी देशातील प्री-प्रायमरी (बालवाडी) पासून ते उच्च शिक्षण (Ph.D) घेणाऱ्या प्रत्येक विद्यार्थ्याला दिली जात आहे.

हा १२ अंकी युनिक नंबर विद्यार्थ्याच्या 'Academic Bank of Credits' (ABC ID) शी जोडलेला असतो. एकदा का ही आयडी तयार झाली की, ती विद्यार्थ्याच्या संपूर्ण शैक्षणिक प्रवासात (शाळा, कॉलेज, युनिव्हर्सिटी बदलली तरीही) कायम राहते.

2. APAAR ID चे विद्यार्थ्यांना होणारे ५ मोठे फायदे

·         सर्व शैक्षणिक रेकॉर्ड एकाच ठिकाणी: विद्यार्थ्याच्या १० वी, १२ वी चे रिझल्ट, पदवी प्रमाणपत्रे, स्कॉलरशिप्स, आणि मिळालेले पुरस्कार सर्व काही या एकाच आयडीवर डिजिटल स्वरूपात सुरक्षित राहील.

·         शाळा/कॉलेज बदलणे सोपे (Easy Transfer): जर एखाद्या विद्यार्थ्याला एका शाळेतून दुसऱ्या शाळेत किंवा दुसऱ्या राज्यात प्रवेश घ्यायचा असेल, तर त्याला कागदपत्रांचे गाठोडे घेऊन फिरण्याची गरज नाही. फक्त APAAR ID नंबर दिला की नवीन शाळेला त्याचा संपूर्ण शैक्षणिक इतिहास समजेल.

·         शिष्यवृत्ती (Scholarship) मिळवणे सोपे: केंद्र किंवा राज्य सरकारची कोणतीही स्कॉलरशिप मिळवण्यासाठी ही आयडी बँक खात्यासारखी काम करेल. यामुळे पडताळणीची प्रक्रिया जलद होईल.

·         बनावट कागदपत्रांना आळा: सर्व प्रमाणपत्रे थेट डिजिटल बोर्ड किंवा विद्यापीठाकडून या आयडीमध्ये जमा होत असल्यामुळे बनावट (Fake) मार्कशीट बनवण्याला कायमचा आळा बसेल.

·         मोफत डिजिटल लॉकर सुविधा: ही आयडी केंद्र सरकारच्या DigiLocker शी जोडलेली असते, त्यामुळे विद्यार्थी आपली कागदपत्रे कधीही आणि कुठूनही ऑनलाईन पाहू व शेअर करू शकतात.

3. APAAR ID बनवण्यासाठी काय आवश्यक आहे? (Eligibility)

·         विद्यार्थी कोणत्याही मान्यताप्राप्त शाळा, कॉलेज किंवा विद्यापीठात शिकत असावा.

·         विद्यार्थ्याचे आधार कार्ड (Aadhar Card) असणे आवश्यक आहे.

·         आधार कार्डशी मोबाईल नंबर लिंक असावा (कारण नोंदणी करताना मोबाईलवर OTP येतो).

·         टीप: जर विद्यार्थी १८ वर्षांपेक्षा लहान असेल, तर ही आयडी बनवण्यासाठी पालकांची संमती (Parental Consent) असणे आवश्यक आहे.

4. APAAR ID ऑनलाईन कशी बनवायची? Step-by-Step सोपी प्रोसेस

विद्यार्थी स्वतः किंवा आपल्या पालकांच्या मदतीने खालील स्टेप्स फॉलो करून ही आयडी घरबसल्या तयार करू शकतात:

पायरी १: अधिकृत पोर्टलवर जा

सर्वप्रथम केंद्र सरकारच्या अधिकृत 'अपेअर' पोर्टलला भेट द्या: [suspicious link removed] किंवा थेट apaar.education.gov.in वर जा.

पायरी २: 'My Account' मधून 'Student' निवडा

होमपेजवर उजव्या बाजूला वर असलेल्या 'My Account' या पर्यायावर क्लिक करा आणि ड्रॉपडाऊन मेनूधून 'Student' हा पर्याय निवडा.

पायरी ३: 'DigiLocker' द्वारे लॉगिन करा

·         जर तुमचे आधीच DigiLocker किंवा MeriPehchan पोर्टलवर अकाउंट असेल, तर तुमचा मोबाईल नंबर आणि पिन टाकून लॉगिन करा.

·         जर तुमचे अकाउंट नसेल, तर खाली दिलेल्या 'Sign Up' या लिंकवर क्लिक करून तुमचा मोबाईल नंबर, नाव, जन्मतारीख टाकून नवीन अकाउंट तयार करा.

पायरी ४: आधार कार्ड नंबर टाका (Aadhar Verification)

·         लॉगिन झाल्यानंतर, तुम्हाला तुमचा १२ अंकी आधार कार्ड क्रमांक टाकण्यास सांगितले जाईल.

·         आधार नंबर टाकून 'सर्च' करा. तुमच्या आधार लिंक मोबाईल नंबरवर एक OTP (One Time Password) येईल, तो रकान्यात भरून व्हेरीफाय करा.

पायरी ५: शैक्षणिक माहिती भरा (Academic Details)

आधार पडताळणी पूर्ण झाल्यावर तुम्हाला तुमच्या सध्याच्या शिक्षणाची माहिती भरावी लागेल:

·         तुमच्या शाळा, कॉलेज किंवा युनिव्हर्सिटीचे नाव निवडा.

·         तुम्ही सध्या कोणत्या वर्षात शिकत आहात (Admission Year) ते निवडा.

·         तुमचा रोल नंबर, सीट नंबर किंवा नोंदणी क्रमांक (Registration Number) टाका.

पायरी ६: APAAR ID कार्ड डाऊनलोड करा

सर्व माहिती भरून सबमिट करताच, स्क्रीनवर तुमचा १२ अंकी APAAR ID / ABC ID तयार होईल. स्क्रीनवर डिजिटल 'APAAR ID Card' दिसेल, ज्यावर एक QR Code देखील असतो. खाली दिलेल्या 'Download Card' वर क्लिक करून तुम्ही त्याची PDF फाईल डाऊनलोड करू शकता किंवा त्याची कलर प्रिंट काढून लॅमिनेशन करून स्वतःजवळ सुरक्षित ठेवू शकता.

💡 महत्त्वाची माहिती: अनेक शाळा आणि कॉलेजेसमध्ये आता शिक्षकांद्वारेच विद्यार्थ्यांचे APAAR ID फॉर्म वर्गात भरून घेतले जात आहेत. जर तुम्हाला स्वतः ऑनलाईन अर्ज करताना काही अडचण आली, तर तुम्ही तुमच्या शाळा किंवा कॉलेजच्या प्रशासकीय विभागात (Office) संपर्क साधून ही आयडी मोफत मिळवू शकता.

तुमच्या ब्लॉग वाचकांसाठी 'APAAR ID आणि आधार कार्ड यामध्ये नेमका काय फरक आहे' याबद्दलची एक सोपी तुलनात्मक माहिती.

 

येथे आधार कार्ड आणि APAAR ID मधील मुख्य फरक स्पष्ट करणारा एक सोपा तक्ता (Table) दिला आहे. बऱ्याच पालकांच्या मनात गोंधळ असतो की आधार कार्ड असताना या नवीन आयडीची काय गरज? हा फरक वाचकांसाठी अत्यंत माहितीपूर्ण ठरेल.

💡 APAAR ID आणि आधार कार्ड या दोन्हीमध्ये नेमका काय फरक आहे?

जरी दोन्ही कार्डे केंद्र सरकारद्वारे दिली जात असली आणि दोघांवरही १२ अंकी युनिक नंबर असला, तरी त्यांचे उद्देश पूर्णपणे वेगळे आहेत:

वैशिष्ट्ये	आधार कार्ड (Aadhar Card)	अपेअर आयडी (APAAR ID)
मुख्य उद्देश	प्रत्येक भारतीय नागरिकाची नागरिकत्व आणि निवास ओळख पटवणे.	प्रत्येक विद्यार्थ्याची शैक्षणिक ओळख आणि रेकॉर्ड डिजिटल स्वरूपात साठवणे.
कोणासाठी उपलब्ध?	भारतातील सर्व वयोगटातील नागरिकांसाठी (लहान मुलांपासून वृद्धांपर्यंत).	फक्त विद्यार्थ्यांसाठी (बालवाडीपासून ते उच्च शिक्षण घेणाऱ्यांपर्यंत).
माहितीचा प्रकार	यात बोटांचे ठसे (Biometrics), डोळ्यांचे स्कॅन आणि घराचा पत्ता असतो.	यात विद्यार्थ्यांचे गुण, प्रमाणपत्रे, शिष्यवृत्ती आणि शैक्षणिक क्रीडा प्रगती असते.
उपयोग	बँक खाते उघडणे, सिम कार्ड घेणे, सरकारी योजनांचा लाभ मिळवणे इ.	शाळा-कॉलेज बदलणे, शैक्षणिक क्रेडिट्स ट्रॅक करणे, स्कॉलरशिप मिळवणे इ.
परस्पर संबंध	हे स्वतंत्र ओळखपत्र आहे.	हे कार्ड बनवण्यासाठी आधार कार्ड असणे आणि ते लिंक करणे अनिवार्य आहे.

📌 ब्लॉगसाठी विशेष 'समारोप' (Conclusion):

थोडक्यात सांगायचे तर, आधार कार्ड हे विद्यार्थ्याची वैयक्तिक ओळख सिद्ध करते, तर APAAR ID ही त्याची 'शैक्षणिक ओळख' सिद्ध करते. आगामी काळात भारतातील सर्व शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये ही आयडी अनिवार्य होणार असल्यामुळे, प्रत्येक विद्यार्थ्याने ती वेळेत बनवून घेणे गरजेचे आहे.