'डॉ. पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजना' (Dr. Panjabrao Deshmukh Vasatigruh Nirvah Bhatta Yojna) या योजनेशी मिळतीजुळती आहे. (टीप: तुमच्या माहितीत सुरुवातीला 'एकलव्य शिष्यवृत्ती' असा उल्लेख असला तरी, खालील भत्ते आणि नियम हे वसतिगृह निर्वाह भत्ता योजनेचे आहेत.)
आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील, अल्पभूधारक शेतकरी आणि नोंदणीकृत मजुरांच्या मुलांना उच्च शिक्षण (व्यावसायिक आणि बिगर-व्यावसायिक) घेण्यासाठी येणारा निवासाचा आणि जेवणाचा खर्च पेलवता यावा, यासाठी शासनाकडून हा 'निर्वाह भत्ता' दिला जातो.
या योजनेची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
१. मिळणारे आर्थिक फायदे (व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी) व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना (Professional Courses) प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी हा लाभ तीन प्रकारांत दिला जातो:
प्रकार १: अल्पभूधारक शेतकरी किंवा नोंदणीकृत मजुरांच्या मुलांसाठी (सर्व पात्र विद्यार्थ्यांना लाभ).
प्रकार २: १ लाख रुपयांपर्यंत वार्षिक उत्पन्न असणाऱ्या कुटुंबातील विद्यार्थ्यांसाठी (सर्व पात्र विद्यार्थ्यांना लाभ).
प्रकार ३: १ लाख ते ८ लाख रुपये वार्षिक उत्पन्न असणाऱ्या कुटुंबातील विद्यार्थ्यांसाठी (प्रत्येक जिल्ह्यासाठी ५०० विद्यार्थी गुणवत्ता यादीनुसार निवडले जातात. यात ३३% जागा विद्यार्थिनींसाठी राखीव आहेत).
शहरांनुसार मिळणारा वार्षिक भत्ता (अन्न + निवास + निर्वाह):
मुंबई, पुणे, नागपूर, ठाणे, नवी मुंबई, पिंपरी-चिंचवड: एकूण ६०,०००/- रुपये (अन्न ३२,००० + निवास २०,००० + निर्वाह ८,०००).
इतर महसूल विभागीय शहरे व 'क' वर्ग महानगरपालिका: एकूण ५१,०००/- रुपये (अन्न २८,००० + निवास १५,००० + निर्वाह ८,०००).
इतर जिल्हे: एकूण ४३,०००/- रुपये (अन्न २५,००० + निवास १२,००० + निर्वाह ६,०००).
तालुका स्तर: एकूण ३८,०००/- रुपये (अन्न २३,००० + निवास १०,००० + निर्वाह ५,०००).
२. मिळणारे आर्थिक फायदे (बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी) ज्यांचे कौटुंबिक उत्पन्न १ लाख रुपयांपर्यंत आहे आणि जे बिगर-व्यावसायिक (Non-Professional) अभ्यासक्रम शिकत आहेत, त्यांना दरमहा २०० रुपये याप्रमाणे १० महिन्यांसाठी एकूण २,०००/- रुपये वार्षिक लाभ मिळतो.
३. पात्रतेचे निकष (Eligibility)
- अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा.
- व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी कुटुंबाचे उत्पन्न ८ लाखांपेक्षा जास्त नसावे. बिगर-व्यावसायिकसाठी ते १ लाखापर्यंत असावे.
- शासनाच्या नियमानुसार कुटुंबातील केवळ पहिली दोन मुलेच या योजनेस पात्र आहेत.
- विद्यार्थी हा खुल्या (General) किंवा एस.ई.बी.सी. (SEBC) प्रवर्गातील असावा.
- सर्वांत महत्त्वाची अट: विद्यार्थी हा वसतिगृहात राहणारा (Hosteler) असावा (शासकीय, खाजगी, पेईंग गेस्ट किंवा भाडेकरू).
- विद्यार्थ्याने इतर कोणताही निर्वाह भत्ता घेतलेला नसावा.
- अभ्यासक्रमादरम्यान विद्यार्थ्याच्या शिक्षणात २ वर्षांपेक्षा जास्त अंतर (Gap) नसावे आणि त्याने प्रत्येक सत्राच्या/वर्षाच्या परीक्षेला बसणे अनिवार्य आहे.
४. आवश्यक कागदपत्रे
१. महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी प्रमाणपत्र (Domicile Certificate).
२. सक्षम अधिकाऱ्याने दिलेले कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न प्रमाणपत्र.
३. अल्पभूधारक शेतकरी किंवा नोंदणीकृत मजूर असल्याचे प्रमाणपत्र (लागू असल्यास). ४. वसतिगृहात राहात असल्याचा पुरावा (Hostel Document).
५. सी.ए.पी. (CAP) राऊंडचे अलॉटमेंट लेटर (केवळ B.Ed, Law, B.P.Ed, M.P.Ed यांसारख्या अभ्यासक्रमांसाठी).
६. शिक्षणात खंड (Gap) असल्यास गॅप सर्टिफिकेट.
७. कुटुंबात दोनच अपत्ये असल्याबाबतचे घोषणापत्र.
८. महाविद्यालयाचे उपस्थिती प्रमाणपत्र (Attendance Certificate).
९. मागील वर्षाचे शैक्षणिक गुणपत्रक.
अर्ज प्रक्रिया: या योजनेसाठी पात्र विद्यार्थ्यांनी नोंदणीकृत MahaID वापरून महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे आपला अर्ज ऑनलाइन सादर करावा. अर्ज मंजूर होण्यासाठी साधारण ३० कामाचे दिवस लागतात. या योजनेसाठी सध्या कोणतेही नूतनीकरण (Renewal) धोरण उपलब्ध नाही.
