राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना (महाडीबीटी)
उच्च शिक्षणासाठी, विशेषतः व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी लागणारी भरमसाठ फी ही अनेक कुटुंबांसाठी मोठी अडचण असते. याच समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च शिक्षण संचालनालयाने 'राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज शिक्षण शुल्क शिष्यवृत्ती योजना' (RCSM Shikshan Shulku Shishyavrutti Yojna) सुरू केली आहे.
आर्थिकदृष्ट्या मागासवर्गीय (EBC) आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील (EWS) विद्यार्थ्यांना पदविका (Diploma), पदवी (Degree), आणि पदव्युत्तर (Post-Graduate) अभ्यासक्रम पूर्ण करण्यासाठी आर्थिक पाठबळ देणे, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
या योजनेची संपूर्ण माहिती खालीलप्रमाणे आहे:
मिळणारे फायदे (शिक्षण आणि परीक्षा शुल्क माफी)
या योजनेअंतर्गत विद्यार्थ्यांच्या कुटुंबाच्या उत्पन्नानुसार आणि संस्थेच्या प्रकारानुसार (शासकीय/अनुदानित/विनाअनुदानित) शिक्षण (Tuition Fee) व परीक्षा शुल्कात (Exam Fee) सवलत दिली जाते.
व्यावसायिक अभ्यासक्रम (Professional Courses):
- २.५० लाखांपर्यंत उत्पन्न (मुले): शासकीय/अनुदानित महाविद्यालयांत १००% शिक्षण शुल्क माफी, तर विनाअनुदानित महाविद्यालयांत ५०% शिक्षण शुल्क माफी.
- २.५० लाख ते ८ लाखांपर्यंत उत्पन्न (मुले): सर्व प्रकारच्या महाविद्यालयांत ५०% शिक्षण शुल्क माफी.
- सर्व उत्पन्न गटातील (८ लाखांपर्यंत) मुली: शासनाच्या नवीन निर्णयानुसार, व्यावसायिक अभ्यासक्रमांना प्रवेश घेतलेल्या पात्र विद्यार्थिनींना (मुलींना) सर्व प्रकारच्या महाविद्यालयांत १००% शिक्षण व परीक्षा शुल्क माफी दिली जाते.
- परीक्षा शुल्क (मुले): सर्व उत्पन्न गटातील मुलांना व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी ५०% परीक्षा शुल्क सवलत मिळते.
- बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रम (Non-Professional Courses):
- ८ लाखांपर्यंत उत्पन्न (मुले आणि मुली): कला, वाणिज्य आणि विज्ञानासारख्या बिगर-व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी सर्व विद्यार्थ्यांना १००% शिक्षण आणि परीक्षा शुल्क सवलत दिली जाते.
पात्रतेचे निकष (Eligibility)
- अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी (किंवा महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमाभागातील) असावा.
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ८.०० लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे.
- ही योजना खुल्या (General), ईबीसी (EBC) आणि एस.ई.बी.सी. (SEBC) प्रवर्गातून प्रवेश घेतलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी लागू आहे.
- सरकारी नियमानुसार, कुटुंबातील केवळ पहिली दोन मुलेच या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.
- सर्वांत महत्त्वाची अट: विद्यार्थ्याने केंद्रीभूत प्रवेश प्रक्रियेतून (CAP Round) प्रवेश घेतलेला असावा (अपवाद: काही विशिष्ट अभ्यासक्रम).
- विद्यार्थ्याने एकाच वेळी इतर कोणत्याही शिष्यवृत्तीचा लाभ घेतलेला नसावा.
- दूरस्थ शिक्षण (Distance Education), व्हर्च्युअल लर्निंग, आणि अर्धवेळ (Part-time) अभ्यासक्रमाचे विद्यार्थी यास पात्र नाहीत.
- अभ्यासक्रमादरम्यान विद्यार्थ्याच्या शिक्षणात २ वर्षांपेक्षा जास्त अंतर (Gap) नसावे आणि तो प्रत्येक सत्राच्या परीक्षेला बसलेला असावा.
आवश्यक कागदपत्रे
१. महाराष्ट्र राज्याचे रहिवासी प्रमाणपत्र (Domicile Certificate).
२. सक्षम अधिकाऱ्याने (तहसीलदार) दिलेले चालू वर्षाचे कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न प्रमाणपत्र. ३. CAP राऊंडचे अलॉटमेंट लेटर (ज्या अभ्यासक्रमांना CAP अनिवार्य आहे त्यांच्यासाठी). ४. शिक्षणात खंड (Gap) असल्यास गॅप सर्टिफिकेट.
५. कुटुंबात दोनच अपत्ये असल्याबाबतचे घोषणापत्र (Declaration Form).
६. महाविद्यालयाचे उपस्थिती प्रमाणपत्र (Attendance Certificate).
७. मागील वर्षाचे शैक्षणिक गुणपत्रक.
अर्ज प्रक्रिया आणि कालावधी या योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी पात्र विद्यार्थ्यांनी नोंदणीकृत MahaID चा वापर करून महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज सादर करणे आवश्यक आहे. अर्ज प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर, तो मंजूर होण्यासाठी साधारण ३० कामाचे दिवस (Working Days) लागतात. (या योजनेसाठी सध्या कोणतेही नूतनीकरण/Renewal धोरण लागू नाही, म्हणजेच दरवर्षी नवीन अर्ज करावा लागतो).
