अनुसूचित जमातीमधील वनपट्टेधारक (IFR) लाभार्थ्यांना तारकुंपण अर्थसहाय्य योजना: डहाणू तालुक्यासाठी सविस्तर मार्गदर्शक
१. योजनेची पार्श्वभूमी आणि डहाणू तालुक्यातील
महत्त्व
डहाणू तालुका हा प्रामुख्याने अनुसूचित जमाती (ST) बहुल आणि
वनक्षेत्राने वेढलेला भाग आहे. अनुसूचित जमाती व इतर पारंपारिक वननिवासी (वनहक्क
मान्यता) कायदा, २००६ (Forest Rights Act - FRA) अंतर्गत डहाणू तालुक्यातील हजारो आदिवासी शेतकऱ्यांना वैयक्तिक वनहक्क
पट्टे (IFR) मंजूर झाले आहेत.
परंतु, हे वनपट्टे जंगलाला लागून असल्यामुळे खालील समस्यांना शेतकऱ्यांना तोंड द्यावे लागते:
- व वन्यजीवांचा उपद्रव: रानडुक्कर, ठिपक्यांची हरणे व इतर
वन्यजीवांकडून पिकांचे होणारे नुकसान.
- मोकाट जनावरांचा त्रास: चराईसाठी येणाऱ्या
गुराढोरांपासून पिकांचे संरक्षण.
- जमिनीचे अतिक्रमण संरक्षण: आपल्या वनपट्ट्याची हद्द
निश्चित करून संरक्षणाची गरज.
या सर्व समस्यांवर मात करण्यासाठी आणि आदिवासी शेतकऱ्यांचे उत्पन्न
सुरक्षित करण्यासाठी एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प (ITDP), डहाणू आणि कृषी / सामाजिक
वनीकरण विभागाद्वारे तारकुंपणासाठी (Barbed Wire Fencing) विशेष
अर्थसहाय्य/अनुदान पुरवले जाते.
२. योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे
- पिक संरक्षण: वन्यजीव आणि मोकाट
जनावरांपासून वनपट्ट्यातील शेतीचे व बागायतीचे पूर्ण संरक्षण करणे.
- उत्पन्नात वाढ: पिकांचे नुकसान टळल्यामुळे
शेतकरी भाजीपाला, फलोत्पादन (उदा. डहाणूची
प्रसिद्ध चिकू, आंबा, नागली, वरई) सुरक्षितपणे घेऊ शकतील.
- हद्द निश्चिती: वनपट्ट्याची (IFR Land) निश्चित हद्द आखून कायदेशीर
संरक्षण मिळवणे.
- शाश्वत शेतीला प्रोत्साहन: वनपट्टेधारकांना आधुनिक व
शाश्वत शेतीकडे वळवणे.
३. मिळणारे अर्थसहाय्य व स्वरूप
- अनुदानाचे प्रमाण: या योजनेंतर्गत ८५% ते १००% पर्यंत अनुदान
(अर्थसहाय्य) शासनाकडून/प्रकल्प कार्यालयाकडून दिले जाते.
- पुरवठ्याचे स्वरूप:
- किंवा प्रत्यक्ष काटेरी तार (Barbed Wire) आणि सिमेंट/लोखंडी पोल (Posts) डीबीटी (DBT) द्वारे किंवा साहित्याच्या
स्वरूपात उपलब्ध करून दिले जातात.
- किंवा ठरवून दिलेल्या
मापदंडानुसार (Norms)
लाभार्थ्यांच्या
बँक खात्यात थेट रक्कम जमा केली जाते.
४. पात्रतेचे निकष (Eligibility
Criteria)
डहाणू तालुक्यातील अर्जदारांसाठी खालील निकष आवश्यक आहेत:
- अनुसूचित जमाती (ST) दाखला: अर्जदार अनुसूचित जमाती
प्रवर्गातील असणे बंधनकारक आहे.
- IFR पट्टाधारक: अर्जदाराकडे अनुसूचित जमाती
वनहक्क कायद्यांतर्गत वैयक्तिक वनहक्क अधिकारपत्र (IFR Certificate) असणे आवश्यक आहे.
- डहाणू तालुक्यातील रहिवासी: अर्जदार डहाणू तालुक्यातील
स्थानिक गावाचा मूळ रहिवासी असावा.
- पूर्वी लाभ न घेतलेला: यापूर्वी याच जमिनीसाठी
शासनाच्या इतर कोणत्याही योजनेतून तारकुंपणाचा लाभ घेतलेला नसावा.
५. आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
अर्ज करताना खालील कागदपत्रांची साक्षांकित प्रत (Attested Copies) जोडावी लागते:
- वैयक्तिक वनहक्क अधिकारपत्र (IFR पट्टा प्रमाणपत्र/सातबारा): ज्यावर जमिनीचे क्षेत्र व
खातेदाराचे नाव नमूद असेल.
- जातीचा दाखला (Caste Certificate): सक्षम प्राधिकरणाने दिलेला
अनुसूचित जमातीचा दाखला.
- आधार कार्ड आणि मतदार ओळखपत्र.
- रहिवासी दाखला / शिधापत्रिका (Ration Card).
- बँक पासबुक प्रत: आधार कार्डशी लिंक असलेल्या
बँक खात्याचे पासबुक.
- पासपोर्ट साईज फोटो (२ प्रति).
- ग्रामपंचायत / ग्रामसभेचा शिफारस
ठराव: (काही योजनांमध्ये आवश्यक).
६. अर्ज प्रक्रिया आणि अंमलबजावणी (डहाणू केंद्र)
अंमलबजावणी यंत्रणा:
- एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प (ITDP) कार्यालय, डहाणू.
- तालुका कृषी अधिकारी कार्यालय, डहाणू.
- संबंधित गट विकास अधिकारी (BDO), पंचायत समिती डहाणू.
अर्जाचे टप्पे:
- जाहिरात व अर्ज वितरण: ITDP डहाणू किंवा कृषी विभागाकडून
योजना सुरू झाल्यावर (प्रामुख्याने मे-जून किंवा आर्थिक वर्षाच्या
सुरुवातीला) अर्ज मागवले जातात.
- अर्ज भरणे: विहित नमुन्यातील अर्ज भरून
सर्व आवश्यक कागदपत्रांसह ITDP कार्यालय, डहाणू किंवा तालुका कृषी कार्यालयात जमा करावा.
- स्थळ पाहणी व पडताळणी: कृषी सहाय्यक / वन विभाग / ITDP चे प्रतिनिधी प्रत्यक्ष
वनपट्ट्याच्या ठिकाणी जाऊन जमिनीची पाहणी व मोजणी करतात.
- मंजुरी व साहित्य वाटप / निधी
वितरण: पात्र लाभार्थ्यांची यादी
जाहीर करून त्यांना तारकुंपण साहित्य मंजूर केले जाते किंवा निधी खात्यावर
वर्ग केला जातो.
७. डहाणू तालुक्यातील शेतकऱ्यांना होणारे फायदे
- फलोत्पादन वाढ: डहाणूतील चिकू, आंबा, मोगरा, जांभूळ यांसारख्या बहुवार्षिक
पिकांना संरक्षणाची जोड मिळते.
- सेंद्रिय व नाचणी/वरई शेती
सुरक्षित: स्थानिक पारंपरिक पिकांचे वन्यजीवांपासून पूर्ण
संरक्षण होते.
- कमी खर्चात सुरक्षा: महागाचे कुंपण स्वतःच्या
खर्चाने करणे गरीब आदिवासी शेतकऱ्याला शक्य नसते, ते शासनाच्या १००% किंवा उच्च
अनुदानामुळे शक्य होते.
शेतकऱ्यांसाठी
महत्त्वाचा सल्ला (डहाणू क्षेत्र)
टीप: योजनेचा लाभ वेळेत
मिळवण्यासाठी आपल्या ग्रामपंचायत / ग्रामसभेमध्ये या योजनेचा ठराव
मांडून ठेवावा. अधिक माहिती व सध्या सुरू असलेल्या अर्जांच्या तारखांसाठी एकात्मिक आदिवासी
विकास प्रकल्प (ITDP)
कार्यालय, डहाणू किंवा आपल्या
क्षेत्रातील कृषी
सहाय्यकाशी त्वरित संपर्क साधावा.
Reference :
https://nbtribal.in/po-wise-skims.php
